Ιερουσαλήμ, 22 Ιανουαρίου 2026 (TPS-IL) — Η ζωή πέρα από τη Γη μπορεί να υπάρχει σε πολύ πιο παράξενα μέρη από ό,τι πίστευαν κάποτε οι επιστήμονες, υποδηλώνει μια νέα μελέτη. Κόσμοι που είχαν απορριφθεί προηγουμένως ως πολύ ζεστοί, πολύ κρύοι ή μόνιμα σκοτεινοί θα μπορούσαν εξακολουθούν να φιλοξενούν υγρό νερό — το βασικό συστατικό για τη ζωή.
Εδώ και δεκαετίες, οι αστρονόμοι αναζητούν πλανήτες στην «κατοικήσιμη ζώνη», έναν στενό δακτύλιο γύρω από ένα άστρο όπου οι θερμοκρασίες επιτρέπουν στο νερό να παραμένει υγρό. Εντός του ηλιακού συστήματος, η κατοικήσιμη ζώνη εκτείνεται περίπου από την τροχιά της Γης έως εκείνη του Άρη. Ωστόσο, πολλοί εξωπλανήτες που ανακαλύπτονται τώρα δεν ταιριάζουν απόλυτα σε αυτό το πλαίσιο. Ορισμένοι περιφέρονται γύρω από άστρα πολύ διαφορετικά από τον ήλιο, ενώ άλλοι βρίσκονται πολύ πιο κοντά ή πιο μακριά από το άστρο τους από ό,τι επιτρέπει η παραδοσιακή κατοικήσιμη ζώνη.
Μια νέα μελέτη του καθ. Άμρι Βάντελ, αστrofysikoύ στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο, αμφισβητεί τις παραδοχές πίσω από αυτόν τον κλασικό ορισμό. Δημοσιευμένη στο επιστημονικά ελεγμένο περιοδικό The Astrophysical Journal, η έρευνα επικεντρώνεται σε πλανήτες με παλιρροϊκό κλείδωμα — κόσμους που δείχνουν πάντα το ίδιο πρόσωπο στο άστρο τους. Η μία πλευρά βιώνει μόνιμο φως της ημέρας, ενώ η άλλη παραμένει σε αιώνια νύχτα. Μέχρι τώρα, θεωρούνταν ότι η σκοτεινή πλευρά ήταν παγωμένη, καθιστώντας την απίθανο να υποστηρίξει νερό ή ζωή.
Η ανάλυση του Βάντελ υποδεικνύει το αντίθετο. Χρησιμοποιώντας ένα μοντέλο που παρακολουθεί τις θερμοκρασίες σε έναν πλανήτη με παλιρροϊκό κλείδωμα, η μελέτη διαπιστώνει ότι η θερμότητα από την πλευρά της ημέρας μπορεί να ρέει προς την πλευρά της νύχτας, διατηρώντας ορισμένες περιοχές αρκετά ζεστή για υγρό νερό. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί ακόμη και σε πλανήτες που περιφέρονται πολύ κοντά σε ψυχρότερα άστρα, όπως οι νάνοι M και K, οι οποίοι θεωρούνταν προηγουμένως πολύ ζεστοί για επιφανειακό νερό. «Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι υγρό νερό μπορεί να υπάρχει στη σκοτεινή πλευρά πλανητών με παλιρροϊκό κλείδωμα», δήλωσε ο Βάντελ. «Αυτό διευρύνει τα περιβάλλοντα όπου μπορεί να υπάρχουν φιλικές προς τη ζωή συνθήκες, πέρα από ό,τι προβλέπει η παραδοσιακή κατοικήσιμη ζώνη».
Η έρευνα επεκτείνει επίσης την κατοικήσιμη ζώνη προς τα έξω. Σε πλανήτες μακριά από το άστρο τους, που κάποτε θεωρούνταν πολύ κρύοι, το υγρό νερό θα μπορούσε να επιβιώσει κάτω από παχύ στρώματα πάγου σε υποπαγεwδείς ή ενδοπαγεwδείς λίμνες. «Πλανήτες που φαίνονται παγωμένοι στην επιφάνεια θα μπορούσαν να κρύβουν υγρό νερό από κάτω», εξήγησε ο Βάντελ. «Αυτές οι κρυφές δεξαμενές θα μπορούσαν να είναι πιθανοί βιότοποι για τη ζωή, αυξάνοντας δραματικά τον αριθμό των κόσμων που αξίζει να διερευνηθούν».
Τα ευρήματα βοηθούν επίσης να βγάλουν νόημα οι πρόσφατες παρατηρήσεις από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Τζέιμς Γουέμπ, το οποίο εντόπισε υδρατμούς και άλλα αέρια στις ατμόσφαιρες θερμών, κοντινών Υπερ-Γαιών που περιφέρονται γύρω από άστρα νάνους M — πλανήτες που θεωρούνταν προηγουμένως εκτός της ασφαλούς ζώνης για το νερό.
Αμφισβητώντας τους παλιούς κανόνες για το πού μπορούν να υπάρχουν φιλικές προς τη ζωή συνθήκες, η μελέτη του Βάντελ επαναπροσδιορίζει την αναζήτηση κατοικήσιμων κόσμων. «Το σύμπαν μπορεί να είναι πολύ πιο φιλόξενο για τη ζωή από ό,τι έχουμε φανταστεί», είπε.
Πλανήτες που κάποτε θεωρούνταν πολύ ακραίοι — πολύ ζεστοί, πολύ κρύοι ή αντιμέτωποι με μόνιμο σκοτάδι — μπορεί τώρα να θεωρηθούν ως ελπιδοφόροι υποψήφιοι στην αναζήτηση ζωής πέρα από το ηλιακό σύστημα. Καθώς οι αστρονόμοι συνεχίζουν να εξερευνούν μακρινούς κόσμους, τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι ο κοσμικός χάρτης των πιθανών βιότοπων θα μπορούσε να είναι πολύ μεγαλύτερος από ό,τι πιστευόταν προηγουμένως.
Τα ευρήματα θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους αστρονόμους να εστιάσουν την αναζήτησή τους για ζωή εντοπίζοντας πλανήτες που είχαν απορριφθεί προηγουμένως ως πολύ ζεστοί, πολύ κρύοι ή μόνιμα σκοτεινοί. Βελτιώνοντας τα μοντέλα των πλανητικών κλιμάτων, η μελέτη παρέχει μια πιο ξεκάθαρη εικόνα του πώς η θερμότητα και το νερό μπορεί να συμπεριφέρονται σε αυτούς τους ασυνήθιστους κόσμους, βελτιώνοντας τις προβλέψεις για το ποιοι πλανήτες θα μπορούσαν να υποστηρίξουν ζωή. Η μελέτη μπορεί επίσης να ρίξει νέο φως στη δυναμική του ακραίου κλίματος στη Γη.




