Του Pesach Benson • 4 Νοεμβρίου 2026
Ιερουσαλήμ, 4 Νοεμβρίου 2026 (TPS-IL) — Τα νεαρά φυτά ηλίανθου μπορούν να βιώσουν κάτι παρόμοιο με οπτική ψευδαίσθηση, στρεφόμενα προς μια πιο αδύναμη πηγή φωτός ακόμα και όταν δύο πολύ ισχυρότερα φώτα λάμπουν πάνω τους, ανακάλυψαν Ισραηλινοί ερευνητές, αποκαλύπτοντας πώς τα φυτά επεξεργάζονται πληροφορίες για το περιβάλλον τους χωρίς εγκέφαλο ή νευρικό σύστημα.
Τα ευρήματα προσφέρουν νέα εικόνα για το πώς οι ζωντανοί οργανισμοί επεξεργάζονται σύνθετες πληροφορίες χωρίς ένα κεντρικό σύστημα ελέγχου. Θα μπορούσαν τελικά να βοηθήσουν στη βελτίωση του γεωργικού φωτισμού και να ρίξουν φως στον τρόπο με τον οποίο τα κύτταρα και τα βακτήρια αντιλαμβάνονται το περιβάλλον τους και συντονίζουν τις αντιδράσεις τους.
Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ διαπίστωσαν ότι τα φυτά συνδυάζουν σήματα από φωτοϋποδοχείς κατανεμημένους κατά μήκος των βλαστών τους. Όταν το φως φτάνει από διάφορες κατευθύνσεις, οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ αυτών των σημάτων μπορούν να προκαλέσουν εκπληκτικές αντιδράσεις ανάπτυξης.
Σε ένα πείραμα, οι ερευνητές τοποθέτησαν δύο εξίσου ισχυρά φώτα το ένα απέναντι από το άλλο και έβαλαν μια τρίτη, πιο αδύναμη πηγή σε ορθή γωνία. Αντί να αναπτυχθούν προς οποιοδήποτε από τα ισχυρότερα φώτα, τα σπορόφυτα ηλίανθου στράφηκαν προς το πιο αδύναμο, καθώς τα σήματα που παράγονταν από τις αντίθετες πηγές εξισορροπούσαν το ένα το άλλο.
Σε αντίθεση με τα ζώα, τα οποία συνήθως βασίζονται σε εξειδικευμένα αισθητήρια όργανα και ένα κεντρικό νευρικό σύστημα, τα φυτά συλλέγουν πληροφορίες μέσω υποδοχέων κατανεμημένων σε ολόκληρο το σώμα τους. Φωτοευαίσθητοι υποδοχείς στην εξωτερική στιβάδα του βλαστού ανιχνεύουν τον φωτισμό τοπικά και τον μετατρέπουν σε βιολογικά σήματα που επηρεάζουν συλλογικά την κατεύθυνση της ανάπτυξης.
Όταν τα φωτεινά σήματα συγκρούονται
Οι ερευνητές εξέθεσαν σπορόφυτα ηλίανθου σε μπλε φως από διαφορετικές κατευθύνσεις και σε διαφορετικές εντάσεις, καταγράφοντας τις κινήσεις τους για περισσότερες από 20 ώρες. Τα φυτά γενικά στρέφονταν προς την ισχυρότερη από δύο αντίθετες πηγές φωτός, αλλά οι αντιδράσεις τους δεν ήταν ανάλογες με τη διαφορά στη φωτεινότητα.
Μια πηγή φωτός διπλάσιας έντασης από μια άλλη δεν παρήγαγε ένα βιολογικό σήμα διπλάσιας ισχύος. Αυτή η μη γραμμική απόκριση σημαίνει ότι τα φυτά δεν προσθέτουν απλώς το εισερχόμενο φως. Αντίθετα, συνδυάζουν σήματα που έχουν ήδη υποστεί επεξεργασία από τους υποδοχείς τους, παράγοντας μια αντίδραση που μπορεί να διαφέρει από αυτό που θα υποδείκνυε μόνο η φυσική κατανομή του φωτός.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences, οι ερευνητές περιγράφουν αυτή τη διαδικασία ως απόκριση στο «διανυσματικό άθροισμα μεταβιβασθέντων σημάτων» και όχι στο φυσικό άθροισμα των εισερχόμενων φωτεινών ερεθισμάτων.
Τα ευρήματα θα μπορούσαν τελικά να βοηθήσουν στη βελτίωση των συστημάτων τεχνητού φωτισμού σε θερμοκήπια και κλειστές καλλιέργειες. Η κατανόηση του πώς τα φυτά ανταποκρίνονται στο φως που φτάνει από διαφορετικές κατευθύνσεις θα μπορούσε να βοηθήσει τους καλλιεργητές να οργανώσουν τον φωτισμό ώστε να ενθαρρύνουν τα επιθυμητά μοτίβα ανάπτυξης, χρησιμοποιώντας ταυτόχρονα την ενέργεια πιο αποτελεσματικά.
Η έρευνα θα μπορούσε επίσης να έχει εφαρμογές πέρα από τη γεωργία. Ενδέχεται να εμπνεύσει αποκεντρωμένες τεχνολογίες ανίχνευσης που επεξεργάζονται πληροφορίες μέσω πολλαπλών μικρών αισθητήρων αντί ενός κεντρικού ελεγκτή. Επιπλέον, θα μπορούσε να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα πώς τα κύτταρα και τα βακτήρια ανιχνεύουν και ανταποκρίνονται στις αλλαγές στο περιβάλλον τους.
Το μαθηματικό μοντέλο των ερευνητών προβλέπει μια άλλη εκπληκτική συνέπεια: το σύστημα επεξεργασίας φωτός του φυτού μπορεί να παράγει ένα φαινόμενο που μοιάζει με οπτική ψευδαίσθηση. Επειδή το σύστημα ανταποκρίνεται μη γραμμικά στο εισερχόμενο φως, η κατεύθυνση που ουσιαστικά καταγράφει ως τη φωτεινότερη μπορεί να διαφέρει ελαφρώς από την κατεύθυνση που δέχεται τον περισσότερο φωτισμό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα φυτά βλέπουν εικόνες ή παρερμηνεύουν συνειδητά το περιβάλλον τους. Αντίθετα, περιγράφει μια παραμόρφωση στον τρόπο με τον οποίο το αισθητήριο σύστημά τους μεταφράζει το φως σε αναπτυξιακή απόκριση. Το προβλεπόμενο φαινόμενο ήταν πολύ μικρό για να μετρηθεί άμεσα στα πειράματα εξαιτίας των φυσικών διακυμάνσεων στην κίνηση των φυτών.
«Αυτό που είναι συναρπαστικό είναι ότι τα φυτά μπορούν να ενσωματώνουν σύνθετες πληροφορίες για το περιβάλλον τους χωρίς εγκέφαλο ή κεντρικό σύστημα επεξεργασίας», δήλωσε η καθηγήτρια Yasmine Meroz, μία από τους συγγραφείς της μελέτης.
«Ο υπολογισμός προκύπτει από τον τρόπο με τον οποίο το φως ανιχνεύεται και υποβάλλεται σε επεξεργασία τοπικά κατά μήκος του βλαστού», είπε, προσθέτοντας ότι η αρχή αυτή θα μπορούσε να επεκταθεί σε κύτταρα, βακτήρια και άλλα ζωντανά συστήματα που βασίζονται στην κατανεμημένη ανίχνευση.




