Του Pesach Benson • 3 Νοεμβρίου 2026
Ιερουσαλήμ, 3 Νοεμβρίου 2026 (TPS-IL) — Ισραηλινοί ερευνητές εντόπισαν μια κυτταρική διεργασία που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο τα κύτταρα προστατεύονται από τις κατεστραμμένες πρωτεΐνες, αποκαλύπτοντας μια πιθανή νέα οδό για τη μελέτη νευροεκφυλιστικών νόσων όπως το Αλτσχάιμερ και το Χάντινγκτον.
Τα ευρήματα θα μπορούσαν να υποδείξουν μια διαφορετική προσέγγιση για την καταπολέμηση αυτών των ασθενειών: αντί να στοχεύουν απευθείας τις επιβλαβείς πρωτεΐνες, οι ερευνητές ίσως να είναι τελικά σε θέση να ενισχύσουν τις φυσικές άμυνες του κυττάρου ενάντια στη συσσώρευση πρωτεϊνών. Η ανακάλυψη θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει να εξηγηθεί γιατί αυτές οι άμυνες εξασθενούν με την ηλικία, καθιστώντας τον εγκέφαλο πιο ευάλωτο σε νευροεκφυλιστικές ασθένειες.
Η νόσος του Αλτσχάιμερ είναι μια προοδευτική εγκεφαλική διαταραχή και η πιο συχνή αιτία άνοιας, η οποία επηρεάζει αρνητικά τη μνήμη, τη σκέψη και την καθημερινή λειτουργικότητα. Η νόσος του Χάντινγκτον είναι μια κληρονομική νευρολογική διαταραχή που προκαλεί την προοδευτική διάσπαση των νευρικών κυττάρων, οδηγώντας σε ακούσιες κινήσεις, γνωστική εξασθένηση και ψυχιατρικά συμπτώματα. Και οι δύο συνδέονται με μη φυσιολογική συσσώρευση πρωτεϊνών στον εγκέφαλο.
Σε πειράματα στα οποία συμμετείχαν μικροσκοπικοί σκώληκες, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η μείωση της δραστηριότητας μιας διεργασίας που ονομάζεται ουφμυλίωση (UFMylation) ενίσχυσε αρκετές φυσικές άμυνες έναντι των κατεστραμμένων και λανθασμένα αναδιπλωμένων πρωτεϊνών, βοηθώντας τα ζώα να αντισταθούν στις επιβλαβείς πρωτεΐνες που σχετίζονται και με τις δύο ασθένειες.
Η ουφμυλίωση είναι μια διεργασία κατά την οποία τα κύτταρα προσκολλώνται μια μικρή πρωτεΐνη που ονομάζεται UFM1 σε άλλες πρωτεΐνες, αλλάζοντας τον τρόπο λειτουργίας τους. Αν και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη φυσιολογική κυτταρική δραστηριότητα, οι ευρύτερες επιδράσεις της στη γήρανση και στον ποιοτικό έλεγχο των πρωτεϊνών παρέμεναν ασαφείς.
Η παρέμβαση μείωσε την παράλυση σε ένα μοντέλο της νόσου του Αλτσχάιμερ, βελτίωσε την κίνηση σε ένα μοντέλο της νόσου του Χάντινγκτον και παρέτεινε τη διάρκεια ζωής των σκωλήκων κατά περίπου 13 τοις εκατό.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό με αξιολόγηση από ομοτίμους Nature Communications, προσφέρουν νέα εικόνα για το πώς η γήρανση επηρεάζει τα κυτταρικά συστήματα που είναι υπεύθυνα για τη διατήρηση της υγείας των πρωτεϊνών.
Επικεφαλής της μελέτης ήταν ο καθηγητής Ehud Cohen από το Ινστιτούτο Ιατρικής Έρευνας Ισραήλ-Καναδά στην Ιατρική Σχολή του Εβραϊκού Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ, σε συνεργασία με ερευνητές από το Εθνικό Ινστιτούτο Βιολογικών Επιστημών στο Πεκίνο της Κίνας.
Οι πρωτεΐνες επιτελούν βασικές λειτουργίες σε ολόκληρο το σώμα, αλλά πρέπει να διατηρούν το σωστό σχήμα για να λειτουργούν σωστά. Τα κύτταρα βασίζονται σε συστήματα ποιοτικού ελέγχου για να διασφαλίσουν ότι οι πρωτεΐνες αναδιπλώνονται σωστά και ότι οι κατεστραμμένες ή εσφαλμένα αναδιπλωμένες πρωτεΐνες επιδιορθώνονται ή απομακρύνονται. Αυτά τα συστήματα γίνονται λιγότερο αποτελεσματικά με την ηλικία, επιτρέποντας στις μη φυσιολογικές πρωτεΐνες να συσσωρεύονται και να σχηματίζουν επιβλαβείς συσσωματώσεις.
Δοκιμάζοντας τις κυτταρικές άμυνες
Για να διερευνήσουν τον ρόλο της ουφμυλίωσης, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το *Caenorhabditis elegans*, έναν μικροσκοπικό σκώληκα που χρησιμοποιείται συνήθως στην έρευνα για τη γήρανση. Μελέτησαν σκώληκες γενετικά τροποποιημένους ώστε να παράγουν βήτα-αμυλοειδές, μια πρωτεΐνη που σχετίζεται με το Αλτσχάιμερ, και άλλους που παράγουν μη φυσιολογικές πρωτεΐνες παρόμοιες με αυτές που εμπλέκονται στη νόσο του Χάντινγκτον. Αυτά τα μοντέλα επιτρέπουν στους επιστήμονες να μελετούν κυτταρικές διεργασίες που σχετίζονται με ασθένειες, παρόλο που οι σκώληκες δεν αναπτύσσουν οι ίδιοι τις ανθρώπινες παθήσεις.
Η μείωση της ουφμυλίωσης έκανε τους σκώληκες πιο ανθεκτικούς και στους δύο τύπους επιβλαβών πρωτεϊνών. Στο μοντέλο του Αλτσχάιμερ, η παράλυση, η οποία χρησιμοποιήθηκε για τη μέτρηση των τοξικών επιδράσεων των πρωτεϊνών, ήταν περίπου 35 τοις εκατό χαμηλότερη έως τη 12η ημέρα της ενήλικης ζωής σε σύγκριση με τους μη υποβληθέντες σε θεραπεία σκώληκες του ίδιου στελέχους.
Η παρέμβαση βελτίωσε επίσης την κίνηση σε σκώληκες που έφεραν πρωτεΐνες τύπου Χάντινγκτον, συμπεριλαμβανομένων πειραμάτων που αφορούσαν πρωτεΐνες παραγόμενες σε νευρικά κύτταρα. Μεταξύ των σκωλήκων που έφεραν τοξικές πρωτεΐνες, η μείωση της ουφμυλίωσης παρέτεινε τη διάρκεια ζωής κατά περίπου 13 τοις εκατό σε σύγκριση με τα ζώα που δεν έλαβαν θεραπεία.
Περαιτέρω πειράματα έδειξαν ότι η μείωση της ουφμυλίωσης βελτίωσε τον ποιοτικό έλεγχο των νεοπαραγόμενων πρωτεϊνών, μείωσε τις επιβλαβείς συσσωματώσεις πρωτεϊνών και αύξησε τη διάσπαση και την απομάκρυνση των κατεστραμμένων πρωτεϊνών.
Αυτό υποδηλώνει ότι η ουφμυλίωση ρυθμίζει αρκετά τμήματα του κυτταρικού μηχανισμού που είναι υπεύθυνος για τη διατήρηση υγιών πρωτεϊνών, αντί να επηρεάζει μόνο μία πρωτεΐνη που σχετίζεται με ασθένειες.
«Καθώς γερνάμε, τα κύτταρά μας γίνονται λιγότερο αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση κατεστραμμένων και λανθασμένα αναδιπλωμένων πρωτεϊνών, και αυτό συνδέεται στενά με ασθένειες όπως το Αλτσχάιμερ και το Χάντινγκτον», δήλωσε ο Cohen. «Αυτό που διαπιστώσαμε είναι ότι η αλλαγή της δραστηριότητας της ουφμυλίωσης μπορεί να ενισχύσει την ικανότητα του κυττάρου να αντιμετωπίζει αυτές τις επιβλαβείς πρωτεΐνες».
Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης 155 πρωτεΐνες που επηρεάζονται από την ουφμυλίωση, συμπεριλαμβανομένων αρκετών που εμπλέκονται στη γήρανση και στη διατήρηση υγιών δικτύων πρωτεϊνών. Ορισμένες τροποποιήθηκαν πιο έντονα καθώς οι σκώληκες γερνούσαν, ενώ άλλες λιγότερο, υποδηλώνοντας ότι η διαδικασία αλλάζει κατά τη διάρκεια της ζωής ενός οργανισμού.
Ωστόσο, πειράματα με ανθρώπινα κύτταρα αποκάλυψαν μια σημαντική επιπλοκή: η πλήρης εξάλειψη της ουφμυλίωσης εξασθένησε την ικανότητά τους να διαχειρίζονται κατεστραμμένες πρωτεΐνες. Οποιαδήποτε πιθανή θεραπεία θα έπρεπε επομένως να ρυθμίζει προσεκτικά τη διαδικασία αντί να την μπλοκάρει εντελώς.
«Απέχουμε ακόμη πολύ από το να μεταφράσουμε αυτό το εύρημα σε θεραπεία», δήλωσε ο Cohen, προσθέτοντας ότι τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να βοηθήσουν να εξηγηθεί γιατί ασθένειες που συνδέονται με μη φυσιολογική συσσώρευση πρωτεϊνών γίνονται πιο συχνές σε μεγαλύτερη ηλικία.




