Του Pesach Benson • 28 Ιανουαρίου 2026
Ιερουσαλήμ, 28 Ιανουαρίου 2026 (TPS-IL) — Ένα μικρό πειραματικό πεπτίδιο που αναπτύχθηκε από Ισραηλινούς επιστήμονες μπορεί να δείχνει έναν νέο τρόπο θεραπείας της επιληψίας, όχι μόνο με τη μείωση των κρίσεων αλλά επιβραδύνοντας την εξέλιξη της νόσου και συμβάλλοντας στην προστασία της εγκεφαλικής λειτουργίας, σύμφωνα με τα ευρήματα μιας νέας προκλινικής μελέτης, όπως ανακοίνωσε το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ.
Η έρευνα υποδηλώνει ότι η ένωση, γνωστή ως TXM-CB3, δρα σε βιολογικές διεργασίες που βοηθούν την επιληψία να επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου. Σε αντίθεση με τις περισσότερες υφιστάμενες θεραπείες, οι οποίες επικεντρώνονται στην καταστολή των κρίσεων καθώς αυτές εκδηλώνονται, το πεπτίδιο στοχεύει στο οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή στον εγκέφαλο — δύο μηχανισμούς που συνδέονται όλο και περισσότερο με την επανεμφάνιση κρίσεων, τη γνωστική έκπτωση και την ανθεκτικότητα στη θεραπεία. Η μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι ο χρόνος παίζει ρόλο, με τα ισχυρότερα οφέλη να παρατηρούνται όταν η θεραπεία ξεκινά νωρίς.
Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Redox Biology.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι περίπου 50 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με επιληψία, καθιστώντας την μία από τις πιο συχνές νευρολογικές διαταραχές παγκοσμίως. Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες, απρόκλητες κρίσεις — ξαφνικές εκρήξεις μη φυσιολογικής ηλεκτρικής δραστηριότητας στον εγκέφαλο. Μπορούν να επηρεάσουν την κίνηση, την αίσθηση, την επίγνωση, τη συμπεριφορά και τη μνήμη. Δεν υπάρχει θεραπεία· οι θεραπευτικές αγωγές επικεντρώνονται στον έλεγχο και τη μείωση των κρίσεων.
Ενώ τα αντιεπιληptικά φάρμακα μπορούν να βοηθήσουν πολλούς ασθενείς, έως και το 40 τοις εκατό δεν ανταποκρίνονται επαρκώς, και τα τρέχοντα φάρμακα γενικά δεν εμποδίζουν την πάθηση να εξελιχθεί.
«Το κίνητρό μας ήταν να κοιτάξουμε πέρα από την καταστολή των κρίσεων», δήλωσε ο καθηγητής Tawfeeq Shekh-Ahmad από τη Φαρμακευτική Σχολή και τη Σχολή Ιατρικής του Εβραϊκού Πανεπιστημίου. «Οι περισσότερες θεραπείες για την επιληψία εστιάζουν στη μείωση των κρίσεων, αλλά στόχος μας ήταν να δούμε αν θα μπορούσαμε να επηρεάσουμε τις υποκείμενες διεργασίες που ενδέχεται να ωθούν τη νόσο προς τα εμπρός».
Η μελέτη διεξήχθη υπό την ηγεσία των υποψήφιων διδακτόρων Prince Kumar Singh και Shweta Maurya υπό την επίβλεψη του Shekh-Ahmad, σε συνεργασία με την καθηγήτρια Daphne Atlas από το Ινστιτούτο Επιστημών Ζωής Alexander Silberman. Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στο TXM-CB3, ένα πεπτίδιο μίμησης θειορεδοξίνης χαμηλού μοριακού βάρους που σχεδιάστηκε από την Atlas. Η ένωση είναι κατασκευασμένη ώστε να μιμείται τη θειορεδοξίνη, μια φυσικά απαντώμενη πρωτεΐνη που βοηθά τα κύτταρα να διαχειρίζονται το οξειδωτικό στρες και να ρυθμίζουν τις ανοσολογικές αποκρίσεις.
Οι διαταραχές σε αυτά τα προστατευτικά συστήματα θεωρείται όλο και περισσότερο ότι διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην επιληψία, όχι μόνο στην πρόκληση κρίσεων αλλά και στη διαμόρφωση του πώς η νόσος εξελίσσεται και γίνεται δυσκολότερη στη θεραπεία με την πάροδο του χρόνου. Προηγ Bούμενη εργασία της Atlas έδειξε ότι το TXM-CB3 είχε προστατευτικά αποτελέσματα σε μοντέλα ήπιας τραυματικής εγκεφαλικής βλάβης και φλεγμονώδους νόσου των αεραγωγών, ωθώντας τους ερευνητές να εξετάσουν εάν οι ίδιοι μηχανισμοί θα μπορούσαν να είναι σχετικοί στην επιληψία.
Σε εργαστηριακά πειράματα χρησιμοποιώντας μοντέλα νευρικών κυττάρων που παράγουν δραστηριότητα παρόμοια με κρίση, το πεπτίδιο μείωσε τους δείκτες οξειδωτικής βλάβης και απομάκρυνε τη σηματοδότηση του ανοσοποιητικού συστήματος από μια ισχυρά φλεγμονώδη κατάσταση. Αυτά τα ευρήματα υπονούσαν ότι το TXM-CB3 δρούσε σε διεργασίες που πιστεύεται ότι διατηρούν και ενισχύουν την επιληπτική δραστηριότητα, παρά απλώς αμβλύνοντας την ηλεκτρική σηματοδότηση στους νευρώνες.
Οι ερευνητές δοκίμασαν στη συνέχεια την ένωση σε προκλινικά μοντέλα σχεδιασμένα να μιμούνται σοβαρές, επαναλαμβανόμενες κρίσεις που παρατηρούνται στην ανθεκτική στα φάρμακα επιληψία. Εξέτασαν δύο παράθυρα θεραπείας με σαφή κλινική σημασία: την έγκαιρη παρέμβαση λίγο μετά από ένα μείζον επεισόδιο κρίσης, και την καθυστερημένη παρέμβαση αφού οι επαναλαμβανόμενες κρίσεις είχαν ήδη εδραιωθεί.
Όταν η θεραπεία χορηγήθηκε νωρίς, οι κρίσεις ξεκίνησαν αργότερα και εμφανίστηκαν λιγότερο συχνά. Η συνολική επιβάρυνση από τις κρίσεις μειώθηκε και οι περιοχές του εγκεφάλου που είναι κρίσιμες για τη μνήμη διατηρήθηκαν καλύτερα. Τα ζώα που έλαβαν θεραπεία νωρίς έδειξαν επίσης βελτιώσεις στη συμπεριφορά, συμπεριλαμβανομένης της μειωμένης συμπεριφοράς που μοιάζει με άγχος και της καλύτερης απόδοσης σε έργα βραχυπρόθεσμης μνήμης.
Όταν η θεραπεία ξεκίνησε αργότερα, αφού η επιληψία είχε ήδη εδραιωθεί, το TXM-CB3 μείωσε ακόμα τη δραστηριότητα των κρίσεων με την πάροδο του χρόνου. Ωστόσο, οι γνωστικές διαταραχές και οι διαταραχές μνήμης που είχαν ήδη αναπτυχθεί δεν βελτιώθηκαν σημαντικά, υπογραμμίζοντας μια περιορισμένη ικανότητα αναστροφής της υπάρχουσας βλάβης.
«Το γεγονός ότι παρατηρήσαμε τόσο μειωμένη δραστηριότητα κρίσεων όσο και σημάδια προστασίας του εγκεφάλου σε αυτά τα πειραματικά μοντέλα ενισχύει τα επιχειρήματα για την ανάπτυξη θεραπείες που βασίζονται στα φυσικά προστατευτικά μονοπάτια του σώματος», δήλωσε η καθηγήτρια Atlas.
Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, τα ευρήματα από τη μελέτη του TXM-CB3 θα μπορούσαν να ενημερώσουν την ανάπτυξη επικουρικών θεραπειών για άτομα με επιληψία, ιδιαίτερα εκείνα που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο επαναλαμβανόμενων ή ανθεκτικών στα φάρμακα κρίσεων. Στοχεύοντας το οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή, το πεπτίδιο — ή παρόμοιες ενώσεις — θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί παράλληλα με τα τυπικά αντιεπιληπτικά φάρμακα για τη μείωση της συχνότητας των κρίσεων και την προστασία κρίσιμων περιοχών του εγκεφάλου. Η έγκαιρη παρέμβαση μετά από μια αρχική σοβαρή κρίση μπορεί να γίνει μια πρακτική στρατηγική, επιτρέποντας στους κλινικούς ιατρούς να επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου πριν αναπτυχθούν γνωστικές ή συμπεριφορικές διαταραχές.
Επιπλέον, ο μηχανισμός του πεπτιδίου προσφέρει μια πιθανή επιλογή για ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στις τρέχουσες θεραπείες.
Σε μακrοπρόθεσμο ορίζοντα, το TXM-CB3 και οι σχετικές ενώσεις θα μπορούσαν να βοηθήσουν στον επαναπροσδιορισμό της θεραπείας της επιληψίας από τη διαχείριση συμπτωμάτων στην τροποποίηση της νόσου. Εάν οι κλινικές μελέτες επιβεβαιώσουν τα προστατευτικά αποτελέσματα που παρατηρήθηκαν σε προκλινικά μοντέλα, θεραπείες που στοχεύουν στα φυσικά αμυντικά μονοπάτια του εγκεφάλου θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη διατήρηση της μνήμης, τη μείωση του άγχους και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής επιπλέον του ελέγχου των κρίσεων. Πέρα από την επιληψία, η ίδια στρατηγική θα μπορούσε να εμπνεύσει θεραπείες για άλλες νευρολογικές παθήσεις που προκαλούνται από οξειδωτική ή φλεγμονώδη βλάβη.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι τα ευρήματα βασίζονται σε πειραματικά μοντέλα και ότι απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για την αξιολόγηση της ασφάλειας, της δοσολογίας και της αποτελεσματικότητας στον άνθρωπο.




