Του Pesach Benson • 22 Σεπτεμβρίου 2026
Ιερουσαλήμ, 22 Σεπτεμβρίου, 2026 (TPS-IL) — Η φύτευση δέντρων για την αποκατάσταση υποβαθμισμένης γης ή τη βελτίωση των οικοσυστημάτων μπορεί να μην αυξάνει πάντα τη βλάστηση, διαπίστωσε μια νέα ισραηλινή μελέτη. Επιστήμονες στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ ανέπτυξαν ένα μαθηματικό μοντέλο που δείχνει πότε τα δέντρα μπορούν να βοηθήσουν τα χόρτα να αναπτυχθούν και πότε η σκιά και ο ανταγωνισμός για πόρους μπορούν αντιθέτως να τα καταστείλουν.
Οι οικολόγοι παρατηρούν εδώ και καιρό ότι τα δέντρα και οι θάμνοι μπορούν να διευκολύνουν την ανάπτυξη χόρτων και άλλων φυτών σε ξηρά περιβάλλοντα, αλλά να τα καταστέλλουν σε πιο υγρές συνθήκες. Η νέα μελέτη παρέχει μια ποσοτική εξήγηση για το πώς αυτή η σχέση μπορεί να αλλάξει, με πιθανές επιπτώσεις στην αναδάσωση, την αποκατάσταση ξηρών εκτάσεων, τη διαχείριση της βόσκησης και τη χρήση γης για ηλιακούς συλλέκτες.
Η μελέτη των Oded Hollander, Δρ. Yair Mau και Δρ. Niv DeMalach, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences, φέρνει διάφορα ανταγωνιστικά αποτελέσματα των δέντρων σε ένα ενιαίο μαθηματικό πλαίσιο. Το μοντέλο εντοπίζει τις συνθήκες υπό τις οποίες η ισορροπία μπορεί να μετατοπιστεί από τα δέντρα που ωφελούν τα χόρτα στον ανταγωνισμό μαζί τους.
Οι ερευνητές διαχώρισαν τις επιδράσεις των δέντρων σε δύο κύριους μηχανισμούς: τις κόμες τους και τις ρίζες τους.
Οι κόμες μειώνουν την ποσότητα του ηλιακού φωτός που φτάνει στα φυτά κάτω από αυτές, περιορίζοντας ενδεχομένως τη φωτοσύνθεση. Αλλά η σκιά μπορεί επίσης να χαμηλώσει τις θερμοκρασίες και να μειώσει την εξατμισοδιαπνοή, βοηθώντας στη συγκράτηση του νερού στο έδαφος. Οι ρίζες των δέντρων μπορούν να ανταγωνιστούν τα χόρτα για νερό, ενώ υπό ξηρές συνθήκες μπορούν επίσης να αναδιανείμουν νερό από τα βαθύτερα στρώματα του εδάφους προς τα πιο ρηχά μέσω μιας διαδικασίας γνωστής ως υδραυλική αναδιανομή.
Πότε τα δέντρα βοηθούν
Το μοντέλο έδειξε ότι αυτές οι αντίθετες επιδράσεις μπορούν να παράγουν διαφορετικά αποτελέσματα ανάλογα με τις βροχοπτώσεις και άλλες συνθήκες. Υπό ξηρές συνθήκες, τα οφέλη που σχετίζονται με το νερό μπορούν να υπερτερήσουν του κόστους του μειωμένου ηλιακού φωτός και του ανταγωνισμού για νερό. Καθώς οι βροχοπτώσεις αυξάνονται, ωστόσο, το όφελος της διατήρησης ή αναδιανομής του νερού γίνεται λιγότερο σημαντικό, ενώ οι επιδράσεις του μειωμένου ηλιακού φωτός και του ανταγωνισμού μπορούν να γίνουν πιο σημαντικές.
Η βροχόπτωση από μόνη της, ωστόσο, δεν καθορίζει εάν τα δέντρα θα βοηθήσουν ή θα καταστείλουν τελικά τα χόρτα.
Στο μοντέλο, η μετάβαση από τη διευκόλυνση στον ανταγωνισμό συμβαίνει όταν το νερό δεν είναι πλέον ο μόνος παράγοντας που περιορίζει την ανάπτυξη των ποωδών φυτών σε υψηλότερα επίπεδα βροχόπτωσης, ή όταν η πυκνότητα των ξυλωδών φυτών αυξάνεται με την κατακρήμνιση. Στην τελευταία περίπτωση, η μεγαλύτερη πυκνότητα δέντρων παράγει ισχυρότερες επιδράσεις στη βλάστηση που αναπτύσσεται κάτω από την κόμη.
Οι ερευνητές δήλωσαν ότι το πλαίσιό τους βοηθά να εξηγηθεί γιατί προηγούμενες μελέτες πεδίου έχουν καταλήξει σε διαφορετικά συμπεράσματα σχετικά με τη σχέση μεταξύ ξυλωδών φυτών και χόρτων.
«Η ξυλώδης κάλυψη αλλάζει γρήγορα λόγω θνησιμότητας, επέκτασης των θάμνων και αναδάσωσης, αναμορφώνοντας τις ποώδεις κοινότητες και τη λειτουργία των οικοσυστημάτων παγκοσμίως», έγραψαν οι ερευνητές.
Το μοντέλο υποδηλώνει ότι η οικολογική επίδραση της προσθήκης δέντρων εξαρτάται από τις τοπικές συνθήκες και όχι από την τήρηση ενός ενιαίου μοτίβου. Οι βροχοπτώσεις, η πυκνότητα των ξυλωδών φυτών και οι παράγοντες που περιορίζουν την ανάπτυξη των φυτών μπορούν όλοι να επηρεάσουν το αν τα δέντρα διευκολύνουν ή ανταγωνίζονται τα χόρτα.
Τα ευρήματα θα μπορούσαν να έχουν πρακτικές επιπτώσεις για την αναδάσωση, την αποκατάσταση ξηρών εκτάσεων και τη διαχείριση της βόσκησης. Οι ξηρές εκτάσεις καλύπτουν περίπου το 40% της επιφάνειας της γης και η ποώδης βλάστησή τους παρέχει σημαντική βοσκή για τα ζώα και υποστηρίζει τη βιοποικιλότητα.
Το πλαίσιο μπορεί επίσης να εφαρμοστεί σε καταστάσεις στις οποίες η βλάστηση σκιάζεται από κατασκευές εκτός από δέντρα. Επειδή το μοντέλο εξετάζει πطورώς το μειωμένο ηλιακό φως επηρεάζει την ανάπτυξη των φυτών παράλληλα με τις αλλαγές στη διαθεσιμότητα νερού, θα μπορούσε δυνητικά να χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη της βλάστησης κάτω από σκιερές πλαγιές, κτίρια ή ηλιακούς συλλέκτες.
Αυτό θα μπορούσε να είναι σχετικό με τα αγριβολογικά συστήματα, τα οποία συνδυάζουν τη γεωργία ή τη βόσκηλη με την παραγωγή ηλιακής ενέργειας. Η μελέτη δεν δοκιμάζει άμεσα ηλιακούς συλλέκτες, ωστόσο· η σύνδεση είναι μια επέκταση της επεξεργασίας της σκίασης του μοντέλου και όχι ένα εύρημα από ένα πείραμα ηλιακών συλλεκτών.




