Του Pesach Benson • 13 Οκτωβρίου 2026

Ιερουσαλήμ, 13 Οκτωβρίου, 2026 (TPS-IL) — Επιστήμονες στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ απέδειξαν μια πειραματική προσέγγιση μνήμης υπολογιστών που φέρνει την απώλεια ενέργειας κοντά σε ένα θεμελιώδες όριο που θέτουν οι νόμοι της φυσικής, ανοίγοντας δυνητικά τον δρόμο για πληροφορική με μεγαλύτερη ενεργειακή απόδοση σε συστήματα που λειτουργούν σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες.

Η προσέγγιση χρησιμοποιεί μια υπεραγώγιμη δίνη — μια μικροσκοπική μαγνητική δομή που σχηματίζεται μέσα σε ορισμένα υλικά όταν αυτά ψύχονται σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες. Παγιδεύοντας τη δίνη σε μία από τις δύο σταθερές θέσεις, οι ερευνητές κωδικοποίησαν πληροφορίες ως μηδέν ή ένα, τις βασικές μονάδες της ψηφιακής πληροφορικής.

Τα ευρήματα θα μπορούσαν τελικά να συμβάλουν στη μείωση της ενέργειας που απαιτείται για μεμονωμένες λειτουργίες μνήμης σε κβαντικούς υπολογιστές και άλλα συστήματα που λειτουργούν σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες. Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να διαπιστωθεί εάν η προσέγγιση μπορεί να κλιμακωθεί και να αποδώσει πρακτική εξοικονόμηση ενέργειας.

Η μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό *Nature Communications* με αξιολόγηση από ομότιμους, ερεύνησε πόση ενέργεια χάνεται καθώς κινείται μια μεμονωμένη υπεραγώγιμη δίνη. Σε μία πειραματική διαμόρφωση, η εργασία που απαιτήθηκε ανά κύκλο ήταν μόλις τέσσερις φορές το όριο του Landauer, το θεωρητικό ελάχιστο ποσό ενέργειας που συνδέεται με τη διαγραφή ενός bit πληροφορίας.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν επίσης αριθμητικές προσομοιώσεις για να αξιολογήσουν πώς η ενέργεια που απαιτείται για τον χειρισμό πληροφοριών θα μπορούσε να πλησιάσει αυτό το θεμελιώδες όριο. Ωστόσο, η πειραματική μέθοδος περιελάμβανε την κίνηση της δίνης υπό μια συνεχώς παλλόμενη δύναμη, αντί για την εκτέλεση της εξιδανικευμένης διαδικασίας διαγραφής πληροφοριών. Επομένως, οι μετρήσεις δεν συνιστούν άμεση απόδειξη διαγραφής πληροφοριών σε τέσσερις φορές το όριο του Landauer.

«Η εργασία μας μετρά την ενέργεια που απαιτείται για τη λειτουργία ενός bit μνήμης βασισμένου σε υπεραγώγιμες δίνες», δήλωσε ο δρ. Yonathan Anahory από το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο, ο οποίος ηγήθηκε της μελέτης μαζί με τη Nofar Fridman. «Διαπιστώσαμε ότι μπορεί να λειτουργήσει σε περίπου πέντε φορές το όριο του Landauer, φέρνοντάς το αξιοσημείωτα κοντά στο ελάχιστο που επιτρέπει η φυσική».

Δοκιμάζοντας τα όρια

Η μέτρηση της ενέργειας που εμπλέκεται αποτέλεσε μια σημαντική πειραματική πρόκληση. Αντί να προσπαθήσει να ανιχνεύσει τη μικροσκοπική ποσότητα θερμότητας που απελευθερώνεται καθώς κινιόταν η δίνη, η ομάδα παρακολούθησε τη μαγνητική της απόκριση χρησιμοποιώντας ένα εξαιρετικά ευαίσθητο όργανο που ονομαζεται μικροσκόπιο SQUID-on-tip.

«Μια δίνη είναι ένα εξαιρετικά μικρό και ευαίσθητο αντικείμενο, επομένως η μέτρηση της ενέργειας που χάνεται από την κίνησή της αποτελεί μια μείζονα πειραματική πρόκληση», δήλωσε η Fridman. «Παρακολουθώντας τη μαγνητική της απόκριση, καταφέραμε να συγκρίνουμε το ενεργειακό της κόστος με τα θεμελιώδη όρια της επεξεργασίας πληροφοριών».

Οι ερευνητές ανέφεραν ότι η μελέτη παρέχει μια ποσοτική μέτρηση της απώλειας ενέργειας σε μια μεμονωμένη υπεραγώγιμη δίνη, προσφέροντας έναν τρόπο αξιολόγησης του ενεργειακού κόστους της χρήσης τέτοιων δομών ως στοιχείων μνήμης.

Η πειραματική διάταξη λειτούργησε σε θερμοκρασία περίπου 4,2 kelvin, ήτοι περίπου μείον 269 βαθμούς Κελσίου, καθιστώντας την προσέγγιση ακατάλληλη για συνηθισμένους υπολογιστές. Οι πιθανές εφαρμογές της είναι πιο πιθανό να αφορούν την κρυογονική πληροφορική, συμπεριλαμβανομένων των συστημάτων κβαντικής πληροφορικής που λειτουργούν σε παρόμοια χαμηλές θερμοκρασίες.

Τα ευρήματα υποδεικνύουν έναν πιθανό τρόπο αποθήκευσης πληροφοριών σε αυτά τα συστήματα, μειώνοντας παράλληλα την ενέργεια που απαιτείται για μεμονωμένες λειτουργίες μνήμης. Ωστόσο, η μελέτη δεν αποδεικνύει την ύπαρξη ενός πρακτικού τσιπ μνήμης ούτε διαπιστώνει ότι ένας πλήρης υπολογιστής θα κατανάλωνε λιγότερο ηλεκτρικό ρεύμα. Θα χρειαστεί περαιτέρω έρευνα για να διαπιστωθεί εάν η προσέγγιση μπορεί να ενσωματωθεί σε υπολογιστικά συστήματα σε κλίμακα και εάν τυχόν εξοικονόμηση ενέργειας θα υπερτερούσε του κόστους ψύξης και λειτουργίας του συστήματος.