Του Pesah Benson • 11 Οκτωβρίου 2026

Ιερουσαλήμ, 11 Οκτωβρίου, 2026 (TPS-IL) — Ισραηλινοί ερευνητές αποκάλυψαν στοιχεία που θα μπορούσαν να συμβάλουν στο να ανοίξει ο δρόμος για θεραπείες πόνου που διατηρούν τα οφέλη της κεταμίνης αποφεύγοντας παράλληλα τις αποπροσανατολιστικές ψυχολογικές επιπτώσεις της. Τα ευρήματά τους αμφισβητούν την υπόθεση ότι το φάρμακο πρέπει να αλλοιώνει τη συνείδηση για να ανακουφίσει από τον πόνο.

Παρά το γεγονός ότι οι ερευνητές δεν έχουν αναπτύξει μια τέτοια θεραπεία, τα ευρήματά τους υποδεικνύουν ότι τα αποτελέσματα της κεταμίνης στην ανακούφιση από τον πόνο μπορεί να είναι επιτεύξιμα χωρίς τη διάσταση που μπορεί να κάνει τη χρήση της επίπονη.

Το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ στις 20 Αυγούστου 2024. Φωτογραφία: Yossi Zeliger/TPS-IL

Η μελέτη περιελάμβανε σαρωτές εγκεφάλου και πειράματα με 37 υγιείς εθελοντές. Διεξήχθη υπό την ηγεσία της δρος Noam Goldway στο Ινστιτούτο Ψυχεδελικής Έρευνας του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, υπό την επίβλεψη της καθηγήτριας Talma Hendler και του δρος Haggai Sharon, σε συνεργασία με το Νοσοκομείο Ichilov στο Τελ Αβίβ. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό *Neuropsychopharmacology*.

Η κεταμίνη χρησιμοποιείται στην ιατρική για την ανακούφιση από τον πόνο και έχει προσελκύσει αυξανόμενο ενδιαφέρον για τις επιδράσεις της στην κατάθλιψη. Οι ερευνητές διερευνούν επίσης τη δυνατότητά της για τη θεραπεία της διαταραχής μετατραυματικού στρες (PTSD). Ωστόσο, το φάρμακο μπορεί να προκαλέσει διάσταση, ένα προσωρινό αίσθηση αποσύνδεσης από τον εαυτό, το σώμα ή το περιβάλλον κάποιου.

Οι ερευνητές συζητούν εδώ και καιρό κατά πόσον η διάσταση συμβάλλει στα θεραπευτικά αποτελέσματα της κεταμίνης. Μία θεωρία υποστηρίζει ότι η αλλοιωμένη εμπειρία μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον πόνο, κάνοντάς τον να φαίνεται λιγότερο έντονος ή απειλητικός.

Για να εξετάσουν αυτή την πιθανότητα, η ισραηλινή ομάδα διερεύνησε κατά πόσον οι συμμετέχοντες που βίωσαν ισχυρότερη διάσταση ανέφεραν επίσης μεγαλύτερη ανακούφιση από τον πόνο.

Ξεχωριστές οδοί για τον πόνο και τη διάσταση

Οι εθελοντές, άνδρες και γυναίκες, συμμετείχαν σε δύο ξεχωριστές συνεδρίες, λαμβάνοντας έγχυση κεταμίνης στη μία και εικονικό φάρμακο (placebo) — μια ουσία χωρίς το δραστικό συστατικό του φαρμάκου — στην άλλη. Κατά τη διάρκεια των πειραμάτων, εκτέθηκαν σε ελεγχόμενα ερεθίσματα πόνου ενώ υποβάλλονταν σε λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI), μια τεχνική που χρησιμοποιείται για τη μέτρηση των αλλαγών στην εγκεφαλική δραστηριότητα. Επίσης, βαθμολόγησαν την ένταση του πόνου τους και την ισχύ των διαχωριστικών τους εμπειριών.

Αν και η κεταμίνη μείωσε τον πόνο και αύξησε τη διάσταση, οι ερευνητές δεν βρήκαν άμεση σχέση μεταξύ των δύο επιδράσεων. Οι συμμετέχοντες που βίωσαν ισχυρότερη διάσταση δεν ανέφεραν απαραίτητα μεγαλύτερη ανακούφιση από τον πόνο.

Οι σαρώσεις εγκεφάλου παρείχαν περαιτέρω αποδείξεις ότι τα αποτελέσματα μπορεί να περιλαμβάνουν διαφορετικούς μηχανισμούς. Η ανακούφιση από τον πόνο συσχετίστηκε με μειωμένη δραστηριότητα στη νήσο και στον πρόσθιο προσαγωγό φλοιό, περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκονται στην επεξεργασία του πόνου. Αντίθετα, η διάσταση συσχετίστηκε με αλλαγές στο δίκτυο προεπιλεγμένης λειτουργίας, μια ομάδα διασυνδεδεμένων περιοχών του εγκεφάλου που εμπλέκονται σε διεργασίες που περιλαμβάνουν την αίσθηση του εαυτού.

Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η κεταμίνη μπορεί να επηρεάσει τον πόνο και τη συνείδηση μέσω διακριτών εγκεφαλικών οδών, αντί να ανακουφίζει από τον πόνο προκαλώντας διάσταση.

«Τα τελευταία χρόνια, υπάρχει μια ζωντανή επιστημονική και κλινική συζήτηση σχετικά με το εάν η υποκειμενική εμπειρία που παράγεται από ψυχοδραστικά φάρμακα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του θεραπευτικού τους αποτελέσματος», δήλωσε η Hendler.

«Η μελέτη μας δείχνει ότι, τουλάχιστον στην περίπτωση της κεταμίνης και της ανακούφισης από τον πόνο, η απάντηση είναι προφανώς όχι», πρόσθεσε. «Καταφέραμε να δείξουμε ότι η επίδραση του φαρμάκου στον πόνο είναι ξεχωριστή από την επίδρασή του στη συνείδηση — τόσο συμπεριφορικά όσο και από άποψη εγκεφαλικής δραστηριότητας».

Η Hendler προειδοποίησε να μην επεκταθούν τα ευρήματα σε άλλες ψυχεδελικές ουσίες, όπως η ψιλοκυβίνη, η ψυχοδραστική ένωση που βρίσκεται στα μαγικά μανιτάρια.

«Σε αυτή την περίπτωση, το βάρος της απόδειξης εξακολουθεί να βαραίνει εμάς, τους επιστήμονες», είπε.

Οι ερευνητές τόνισαν ότι η μελέτη αφορούσε υγιείς εθελοντές υπό ελεγχόμενες πειραματικές συνθήκες και όχι ασθενείς που λαμβάνουν θεραπεία για χρόνια πόνο. Θα απαιτηθεί περαιτέρω έρευνα για να διαπιστωθεί εάν τα ευρήματα ισχύουν σε κλινικά περιβάλλοντα και μπορούν να καθοδηγήσουν την ανάπτυξη θεραπειών που μειώνουν τις διαχωριστικές επιδράσεις της κεταμίνης χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο τις ανακουφιστικές της ιδιότητες από τον πόνο.