Του Πέσάχ Μπένσον • 5 Φεβρουαρίου 2026
Ιερουσαλήμ, 5 Φεβρουαρίου 2026 (TPS-IL) — Επιστήμονες ανακάλυψαν ένα κρυφό βήμα που βοηθά το πιο φονικό παράσιτο της ελονοσίας να επιβιώνει και να πολλαπλασιάζεται — ένα εύρημα που θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέους τρόπους καταπολέμησης της νόσου, ανακοίνωσε το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ. Το παράσιτο βασίζεται σε μια σύντομη αλλά κρίσιμη φάση, η οποία ονομάζεται στάδιο «Στέμματος», για να διασφαλίσει ότι μια βασική εσωτερική δομή μεταβιβάζεται σωστά όταν διαιρείται.
«Παρακολουθώντας τόσο την αντιγραφή του DNA όσο και την ανάπτυξη του απικοπλάστη σε πραγματικό χρόνο, βρήκαμε τις λεπτομέρειες αυτών των γεγονότων και τι τα ελέγχει», δήλωσε η Δρ. Ανατ Φλορεντίν, η οποία ηγήθηκε της έρευνας στο Κέντρο Κουβίν για τη Μελέτη Μεταδοτικών και Τροπικών Νόσων του πανεπιστημίου και στο Τμήμα Μικροβιολογίας και Μοριακής Γενετικής. «Υπάρχουν τόσο σήματα από τον πυρήνα όσο και εσωτερικά σήματα οργανιδίων που παίζουν ρόλο. Αυτοί οι μηχανισμοί θα μπορούσαν να προσφέρουν μια νέα ευκαιρία για την ανάπτυξη φαρμάκων: εάν, για παράδειγμα, μπορούμε να διακόψουμε την επικοινωνία μεταξύ του πυρήνα και του απικοπλάστη, θα σταματήσουμε το παράσιτο από το να πολλαπλασιάζεται».
Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, υπήρχαν εκτιμώμενα 250-300 εκατομμύρια κρούσματα ελονοσίας παγκοσμίως το 2023. Τα περισσότερα κρούσματα και θάνατοι συμβαίνουν στην υποσαχάρια Αφρική, η οποία αντιπροσωπεύει περίπου το 95% των θανάτων από ελονοσία. Τα παιδιά κάτω των πέντε ετών είναι ιδιαίτερα ευάλωτα, αποτελώντας την πλειονότητα των θανάτων.
Η μελέτη επικεντρώθηκε στο Plasmodium falciparum, το παράσιτο που είναι υπεύθυνο για τα περισσότερα σοβαρά κρούσματα ελονοσίας παγκοσμίως. Μια μικροσκοπική δομή μέσα στο παράσιτο που ονομάζεται απικοπλάστης, την οποία οι άνθρωποι δεν διαθέτουν, είναι απαραίτητη για την επιβίωσή του. Προερχόμενος αρχικά από έναν φωτοσυνθετικό πρόγονο, ο απικοπλάστης δρα τώρα ως ένα μίνι χημικό εργοστάσιο, παράγοντας μόρια όπως λιπαρά οξέα και ισοπρενοειδή που χρειάζεται το παράσιτο για να αναπτυχθεί μέσα στα ερυθρά αιμοσφαίρια.
Χρησιμοποιώντας ένα νέο σύστημα ζωντανής απεικόνισης που παρακολουθεί υποκυτταρικές δομές σε όλη τη διάρκεια του 48ωρου κύκλου ζωής του παράσιτου, οι επιστήμονες εντόπισαν τέσσερα στάδια στην ανάπτυξη του απικοπλάστη: Επιμήκυνση, Διακλάδωση, Στέμμα και Διαίρεση. Το στάδιο του Στέμματος, το οποίο διαρκεί περίπου μία ώρα λίγο πριν διαιρεθεί το παράσιτο, βρέθηκε να είναι ένα κρίσιμο σημείο ελέγχου. Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, ο απικοπλάστης εκτείνεται σε πολλαπλούς πυρήνες και προσκολλάται σε κεντρολιωδικές πλάκες, δομές που βοηθούν στην οργάνωση της κυτταρικής διαίρεσης. Αυτή η σύνδεση διασφαλίζει ότι κάθε θυγατρικό κύτταρο λαμβάνει έναν πλήρη, λειτουργικό απικοπλάστη.
Η ανακάλυψη δείχνει πρακτικούς τρόπους καταπολέμησης της ελονοσίας. Στοχεύοντας το στάδιο του Στέμματος, οι μελλοντικές θεραπείες θα μπορούσαν να εμποδίσουν την επικοινωνία μεταξύ του πυρήνα του παράσιτου και του απικοπλάστη του, αποτρέποντάς τον από το να πολλαπλασιάζεται μέσα στα ερυθρά αιμοσφαίρια και μειώνοντας τη σοβαρότητα της λοίμωξης.
Η μελέτη αποκάλυψε επίσης ένα φαινόμενο «καθυστερημένου θανάτου»: όταν παράγονται θυγατρικά παράσιτα χωρίς έναν λειτουργικό απικοπλάστη, δεν μπορούν να επιβιώσουν. Η αξιοποίηση αυτής της αδυναμίας θα μπορούσε να επιτρέψει σε θεραπείες να εξαλείψουν σταδιακά το παράσιτο σε πολλαπλές γενιές.
Για να κατανοήσουν καλύτερα τι ελέγχει αυτή τη διαδικασία, η ομάδα χρησιμοποίησε φάρμακα που μπλοκάρουν συγκεκριμένα βήματα αντιγραφής. Όταν η αντιγραφή του πυρηνικού DNA αναστάλθηκε με αφιδικολίνη — ένα φάρμακο που εμποδίζει τα κύτταρα ή τα παράσιτα να αντιγράφουν το DNA τους και να διαιρούνται — οι ερευνητές είδαν ότι η ανάπτυξη του απικοπλάστη σταμάτησε σχεδόν αμέσως.
Στη συνέχεια, οι επιστήμονες μπλόκαραν τη δική του αντιγραφή DNA του απικοπλάστη με το αντιβιοτικό σιπροφλοξασίνη. Διαπίστωσαν ότι ενώ το οργανίδιο επιμηκύνθηκε και διακλαδώθηκε, απέτυχε να σχηματίσει τη δομή του Στέμματος. Χωρίς το Στέμμα, ο απικοπλάστης δεν μπορούσε να προσκολληθεί στις κεντρολιωδικές πλάκες και τα θυγατρικά κύτταρα παρήχθησαν χωρίς αυτόν.
«Αυτό οδηγεί σε αυτό που είναι γνωστό ως “καθυστερημένος θάνατος”», εξήγησε η Φλορεντίν. «Η πρώτη γενιά παρασίτων μπορεί να επιβιώσει, αλλά η επόμενη γενιά δεν μπορεί, διότι χωρίς τον απικοπλάστη, στο παράσιτο λείπει μια δομή που χρειάζεται για να φτιάξει απαραίτητα μόρια και να παραμείνει ζωντανό».
Σύμφωνα με τους ερευνητές, το νεοανακαλυφθέν στάδιο του Στέμματος αντιπροσωπεύει έναν ελπιδοφόρο στόχο για μελλοντικές θεραπείες. «Στοχεύοντας τους μηχανισμούς σηματοδότησης που συντονίζουν την αντιγραφή του DNA του παράσιτου και την ανάπτυξη του απικοπλάστη, θα μπορούσαμε να διαταράξουμε την αναπαραγωγή του παράσιτου και να βοηθήσουμε στη σταμάτησης της ελονοσίας αποτρέποντάς την από το να πολλαπλασιάζεται εξ αρχής», δήλωσε η Φλορεντίν.
Η ομάδα ελπίζει ότι αυτές οι γνώσεις θα ανοίξουν τον δρόμο για μια νέα γενιά φαρμάκων που στοχεύουν στην ανακοπή του παράσιτου νωρίς στον κύκλο ζωής του.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό με κριτές Journal of Cell Biology.




