Των Pesach Benson και Omer Novoselsky • 9 Σεπτεμβρίου 2026

Ιερουσαλήμ, 9 Σεπτεμβρίου, 2026 (TPS-IL) — Μια νέα μελέτη από Ισραηλινούς και διεθνείς ερευνητές θα μπορούσε τελικά να βοηθήσει τους μηχανικούς να εντοπίζουν πότε τα υλικά αρχίζουν να αστοχούν, προτού μια ορατή ρωγμή τα διαπεράσει ξαφνικά.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα κατάγματα μπορούν να ξεκινήσουν με μικροσκοπικές κατεστραμμένες περιοχές που επεκτείνονται αργά προτού μετατραπούν σε μια ρωγμή που μεγαλώνει γρήγορα. Το εύρημα θα μπορούσε να δώσει στους μηχανικούς έναν πιθανό τρόπο να εντοπίζουν νωρίτερα τις εξελισσόμενες αστοχίες. Ο ίδιος μηχανισμός μπορεί επίσης να ρίξει φως στο πώς ξεκινούν οι σεισμοί, αν και ο εντοπισμός αυτών των προδρόμων φαινομένων που κινούνται αργά παραμένει μια μεγάλη πρόκληση.

Η μελέτη διεξήχθη υπό την ηγεσία του Yuval Paz και του καθηγητή Jay Fineberg από το Ινστιτούτο Φυσικής Racah του Εβραϊκού Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ, μαζί με τον Meng Wang από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας του Πεκίνου και τον Mokhtar Adda-Bedia από το CNRS/ENS de Lyon.

Στο ανθρώπινο μάτι, το γυαλί ή το πλαστικό μπορεί να φαίνεται ότι σπάζουν ακαριαία. Όμως μεγάλο μέρος της διαδικασίας θραύσης συμβαίνει πριν από την τελική θραύση. Υπό επαρκή καταπόνηση, μια μικροσκοπική κατεστραμμένη περιοχή σχηματίζεται στο εσωτερικό του υλικού και, αντί να μετατραπεί αμέσως σε ρωγμή, επεκτείνεται αργά προς τα έξω.

«Η μελέτη μας συγχωνεύει 3 ξεχωριστά ερωτήματα που είναι σημαντικά για τους ανθρώπους που μελετούν τα υλικά και τη σταθερότητα και την αντοχή τους», δήλωσε ο Fineberg στο The Press Service of Israel.

Οι επιστήμονες κατανοούν εδώ και καιρό πώς συμπεριφέρονται οι ρωγμές μόλις αρχίσουν να κινούνται γρήγορα, αλλά η ερμηνεία του πώς ξεκινά μια ρωγμή ήταν πιο δύσκολη. Η μελέτη παρέχει μια μηχανική εξήγηση για αυτό το πρώιμο στάδιο, το οποίο οι επιστήμονες αποκαλούν «ερπυσμό» (creep).

«Αν το σκεφτείτε, αυτός είναι ο φυσικός τρόπος με τον οποίο ένα ελάττωμα σε ένα υλικό πρέπει να σχηματίζεται πάντα», εξήγησε ο Fineberg στο TPS-IL.

Οι ερευνητές επιδίωξαν να κατανοήσουν πώς ένα μικρό ελάττωμα, αρχικά πολύ μικρότερο από το ίδιο το υλικό, μεγαλώνει μέχρι να το διακόψει πλήρως. Τα πειράματά τους έδειξαν ότι η κατεστραμμένη περιοχή επεκτείνεται εξαιρετικά αργά, με ταχύτητες που κυμαίνονται από μικρόμετρα έως χιλιοστόμετρα ανά δευτερόλεπτο, και αντιπροσωπεύει τουλάχιστον το 75% ολόκληρης της διαδικασίας θραύσης.

Η κρίσιμη μετάβαση συμβαίνει όταν η κατεστραμμένη περιοχή φτάσει σε ολόκληρο το πάχος του υλικού.

«Το μπάλωμα ουσιαστικά αλλάζει την “τοπογραφία” του όταν τελικά κόβει το πάχος του υλικού», είπε ο Fineberg.

Με απλούστερα λόγια, η κατεστραμμένη περιοχή ξεκινά ως ένα μικρό μπάλωμα που επεκτείνεται γύρω από τις άκρες του. Μόλις κόψει τελείως το υλικό, γίνεται μια συμβατική ρωγμή. Σε αυτό το σημείο, η ρωγμή απαιτεί πολύ λιγότερη ενέργεια για να συνεχίσει να μεγαλώνει και μπορεί να επιταχυνθεί γρήγορα.

Από το ελάττωμα στη θραύση

Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι τα κατάγματα μπορούν να ξεκινήσουν σε πολύ μικρότερο μέγεθος από αυτό που προβλέπεται από την παραδοσιακή θεωρία θραύσης: περίπου 0,1 χιλιοστόμετρα, σε σύγκριση με ένα παραδοσιακό κρίσιμο μέγεθος, γνωστό ως μήκος Griffith, περίπου 1 χιλιοστόμετρο.

Το εύρημα υποδηλώνει ότι η τάση που ασκείται σε ένα υλικό, καθώς και το μέγεθος και η γεωμετρία ενός υπάρχοντος ελαττώματος, παίζουν ρόλο στον καθορισμό του πότε ξεκινά ένα θραύση.

«Η υποκείμενη βάση της θεωρίας είναι εντελώς γενική και σχετίζεται απλώς με τη γεωμετρία των ελαττωμάτων ή των ρωγμών», δήλωσε ο Fineberg στο TPS-IL. «Η δύναμη της θεωρίας μας έγκειται στην απλότητά της. Απλώς έχουμε υπολογίσει σωστά την επίδραση της γεωμετρίας της ρωγμής».

Τα ευρήματα θα μπορούσαν επίσης να προσφέρουν γνώση σχετικά με τους σεισμούς, οι οποίοι συμβαίνουν όταν οι τάσεις κατά μήκος των ρηγμάτων υπερνικούν τις δυνάμεις που συγκρατούν τις τεκτονικές πλάκες στη θέση τους, προκαλώντας την ξαφνική ολίσθηση των πλακών.

«Δεδομένου ότι η δυναμική των σεισμών και η διαδικασία θραύσης είναι (μαθηματικά) η ίδια, τα ευρήματά μας προβλέπουν πώς πρέπει να συμπεριφέρονται οι πρόδρομοι των σεισμών», δήλωσε ο Fineberg στο TPS-IL.

Τα ευρήματα των ερευνητών υποδηλώνουν ότι μια ρήξη σεισμού θα μπορούσε παρόμοια να ξεκινήσει με μια περιοχή που επεκτείνεται αργά πριν επιταχυνθεί ξαφνικά. Ο Fineberg είπε ότι η ομάδα του έχει παρατηρήσει προηγουμένως μια παρόμοια μετάβαση σε έρευνα για την τριβή.

Τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι οι επιστήμονες μπορούν επί του παρόντος να προβλέψουν σεισμούς ή να προσδιορίσουν ακριβώς πότε θα αστοχήσει ένα υλικό. Η κύρια πρόκληση είναι ο εντοπισμός αυτών των περιοχών που κινούνται αργά προτού συμβεί καταστροφική αστοχία.

«Επειδή είναι τόσο αργές, δεν κάνουν καθόλου “θόρυβο” ενώ επεκτείνονται», δήλωσε ο Fineberg στο TPS-IL, καθιστώντας τις δύσκολο να εντοπιστούν μέσω ήχου ή σεισμικών σημάτων.

Εάν οι ερευνητές καταφέρουν τελικά να αναπτύξουν αξιόπιστους τρόπους εντοπισμού αυτών των προδρόμων, τα ευρήματα θα μπορούσαν να έχουν πρακτικές εφαρμογές.

«Εάν πετύχουμε, ınd ενδέχεται να μπορέσουμε να παρατείνουμε τη διάρκεια ζωής των υλικών ή, στην περίπτωση των σεισμών, να παρέχουμε πιθανώς έγκαιρη προειδοποίηση ότι ξεκινούν», δήλωσε ο Fineberg στο TPS-IL.

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Physical Review Letters.