Ιερουσαλήμ, 30 Αυγούστου, 2026 (TPS-IL) — Ισραηlινοί επιστήμονες ανακάλυψαν έναν μηχανισμό που μπορεί να βοηθήσει να εξηγηθεί γιατί η προσωρινή φλεγμονή στο έντερο μπορεί μερικές φορές να εξελιχθεί σε χρόνια ιδiopathική φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, συμπεριλαμβανομένης της νόσου Κρον και της ελκώδους κολίτιδας. Τα ευρήματα μπορεί να ανοίξουν νέες ιατρικές προσεγγίσεις με τη θεραπεία του περιβάλλοντος εντερικού ιστού αντί του ανοσοποιητικού συστήματος.

Η ιδιοπαθής φλεγμονώδης νόσος του εντέρου (ΙΦΝΕ) είναι μια ομάδα χρόνιων παθήσεων, κυρίως της νόσου Κρον και της ελκώδους κολίτιδας, στις οποίες το ανοσοποιητικό σύστημα πυροδοτεί μια μη φυσιολογική φλεγμονώδη απόκριση στον πεπτικό σωλήνα, προκαλώντας φλεγμονή, πόνο και άλλα συμπτώματα. Η ακριβής αιτία της δεν είναι γνωστή, αλλά οι ερευνητές πιστεύουν ότι προκύπτει από έναν συνδυασμό γενετικών, ανοσολογικών και περιβαλλοντικών παράγοντων. Η ΙΦΝΕ επηρεάζει περισσότερους από 10 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, σύμφωνα με τη Διεθνή Ομοσπονδία Ενώσεων Νόσου Κρον και Ελκώδους Κολίτιδας.

Επί του παρόντος δεν υπάρχει θεραπεία για την ΙΦΝΕ. Η θεραπεία επικεντρώνεται στον έλεγχο της φλεγμονής και στην πρόληψη των εξάρσεων, κυρίως μέσω φαρμακευτικής αγωγής και, σε ορισμένες περιπτώσεις, διατροφικών αλλαγών. Η σοβαρή νόσος μπορεί να προκαλέσει επιπλοκές όπως εντερικές αποσράξεις, έλκη, σοβαρή αιμορραγία, υποθρέψη και απώλεια βάρους, και μπορεί να απαιτήσει νοσηλεία ή χειρουργική επέμβαση. Η μακροχρόνια φλεγμονή μπορεί επίσης να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου.

Ερευνητές στο Ινστιτούτο Επιστημών Βάιτσμαν διαπίστωσαν ότι η εξωκυττάρια μήτρα (ECM) του εντέρου —το δίκτυο των πρωτεϊνών που περιβάλλει και στηρίζει τα κύτταρα— μπορεί να διατηρήσει μια διαρκή «μνήμη» ενός προηγούμενου τραυματισμού. Αυτή η μνήμη μπορεί στη συνέχεια να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρονται τα εντερικά βλαστοκύτταρα και ενδεχομένως να προκαλέσει την επστροφή της φλεγμονής.

Κανονικά, η ECM παρέχει δομική στήριξη και βοηθά τα κύτταρα να επικοινωνούν, να αναπτύσσονται, να κινούνται και να επισκευάζουν τον κατεστραμμένο ιστό. Στο έντερο, βοηθά στη διατήρηση της δομής του εντερικού βλεννογόνου και παρέχει σήματα που καθοδηγούν τα βλαστοκύτταρα καθώς αντικαθιστούν κατεστραμμένα ή φθαρμένα κύτταρα. Ωστόσο, ένα περιβάλλον που έχει αλλοιωθεί από τη φλεγμονή μπορεί να αλλάξει τη συμπεριφορά των εντερικών βλαστοκυττάρων, αναγκάζοντάς τα να παράγουν κύτταρα που προάγουν τη φλεγμονή και συμβάλλοντας ενδεχομένως στη διατήρηση ή την επανεμφάνιση της νόσου.

Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Immunity, αμφισβητεί την ιδέα ότι η ECM απλώς επανέρχεται στο φυσιολογικό αφού υποχωρήσει η φλεγμονή.

«Κατά τη διάρκεια της οξείας φλεγμονής, τα ανοσοκύτταρα συσσωρεύονται στον εντερικό βλεννογόνο και εκκρίνουν πρωτεολυτικά ένζυμα που διασπούν την εξωκυττάρια μήτρα», δήλωσε η καθηγήτρια Ιρίτ Σάγκι, η οποία ηγήθηκε της μελέτης. «Έναν μήνα μετά την έναρξη του πειράματος, όλα τα ποντίκια είχαν αναρρώσει, αλλά η ECM τους αρνήθηκε να ξεχάσει τον τραυματισμό».

Διαρκείς επιπτώσεις

Η ανακάλυψη είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή ο εντερικός βλεννογόνος ανανεώνεται ταχέως. Ωστόσο, στα πειράματα των ερευνητών, οι αλλαγές στην ECM παρέμειναν για περισσότερο από ένα έτος αφότου η αρχική φλεγμονή είχε εξαφανιστεί.

Οι ερευνητές καλλιέργησαν μικροσκοπικές εκδόσεις εντερικού ιστού, που ονομάζονται οργανοειδή, στο εργαστήριο. Όταν τα υγιή βλαστοκύτταρα εκτέθηκαν στην κατεστραμμένη ECM, εξελίχθηκαν σε κύτταρα που παρήγαγαν φλεγμονώδη σήματα αντί να σχηματίσουν φυσιολογικά λειτουργικό εντερικό ιστό.

«Η καλλιέργεια βλαστοκυττάρων ως οργανοειδών εντός μιας διαταραγμένης εξωκυττάριας μήτρας ήταν αρκετή για να αλλάξει τη μοίρα τους», δήλωσε ο δρ. Μοσέ Μπιτόν, συνσυγγραφέας της μελέτης.

Οι ερευνητές εντόπισαν το κολλαγόνο 18, μια πρωτεΐνη στην ECM, ως σημαντικό μέρος της διαδικασίας. Σε πειράματα σε ποντίκια, ο αποκλεισμός του κολλαγόνου 18 απέτρεψε τις μακροχρόνιες αλλαγές στην ECM και προστάτευσε τα ζώα από την ανάπτυξη χρόνιας εντερικής φλεγμονής.

Το εύρημα θα μπορούσε τελικά να οδηγήσει σε μια νέα προσέγγιση για τη θεραπεία της ιδιοπαθούς φλεγμονώδους νόσου του εντέρου. Οι περισσότερες τρέχουσες θεραπευτικές αγωγές λειτουργούν κυρίως καταστέλλοντας ή ελέγχοντας το ανοσοποιητικό σύστημα. Η νέα έρευνα υποδηλώνει ότι οι μελλοντικές θεραπείες θα μπορούσαν επίσης να στοχεύσουν τον ιστό που περιβάλλει τα εντερικά κύτταρα.

Ειδικότερα, η μελέτη εγείρει την πιθανότητα θεραπειών που αποσκοπούν στην πρόληψη της χρόνιας νόσου μετά από ένα αρχικό φλεγμονώδες επεισόδιο, εμποδίζοντας την ECM να διατηρεί τη «μνήμη» της και να αλλάζει τη συμπεριφορά των βλαστοκυττάρων.

Ωστόσο, η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Ενώ τα θεραπευτικά αποτελέσματα της στόχευσης του κολλαγόνου 18 αποδείχθηκαν σε ποντίκια, παραμένει άγνωστο εάν η ίδια προσέγγιση θα ήταν ασφαλής και αποτελεσματική στους ανθρώπους, ανέφεραν οι επιστήμονες.

«Τώρα που κατανοούμε ότι οι αλλαγές στην ECM διαμορφώνουν τη μοίρα των βλαστοκυττάρων και ότι αυτές οι διαδικασίες αποτελούν τη βάση της φλεγμονώδους απόκρισης, είναι σαφές ότι οι υπάρχουσες θεραπείες αντιμετωπίζουν το τελικό αποτέλεσμα και όχι τη ρίζα του προβλήματος», δήλωσε ο Μπιτόν.