Του Pesach Benson • 30 Απριλίου 2026

Ιερουσαλήμ, 30 Απριλίου, 2026 (TPS-IL) — Ένα φυσικό μυστήριο ενός αιώνα πλησιάζει στη λύση του καθώς νέα έρευνα ρίχνει νέο φως στο πώς τα υγρά μετατρέπονται σε άκαμπτα, γυαλιωδών στερεών χωρίς καμία προφανή αλλαγή στη δομή. Τα ευρήματα θα μπορούσαν να επηρεάσουν την παραγωγή τροφίμων, τα τζελ, το τσιμέντο, ακόμα και την ιατρική.

Το φαινόμενο, γνωστό ως «μετάβαση στο γυαλί», επηρεάζει πολλά καθημερινά και βιομηχανικά υλικά, από προϊόντα διατροφής έως χρώματα και τζελ, αλλά ήταν δύσκολο να προβλεφθεί ακριβώς πότε ένα ρευστό υγρό θα σκληρύνει ξαφνικά. Έχει προβληματίσει τους επιστήμονες για περισσότερα από 100 χρόνια επειδή τα υλικά μπορούν να γίνουν σαν στερεά στην εμφάνιση αλλά να παραμείνουν σχεδόν αμετάβλητα σε μικροσκοπικό επίπεδο.

Μια ομάδα Ισραηλινών και Γερμανών επιστημόνων εισήγαγε μια νέα πειραματική μέθοδο για την παρατήρηση της μετάβασης παρακολουθώντας μικροσκοπικά σωματίδια ενσωματωμένα στο υλικό. Η μελέτη, που διεξήχθη από τον καθ. Χάιμ Ντιαμάντ και την καθ. Γιαέλ Ρόιχμαν από τη Σχολή Χημείας του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, σε συνεργασία με την ομάδα του καθ. Στέφαν Έγκελχααφ στο Πανεπιστήμιο Heinrich Heine του Ντύσσελντορφ, δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Physics.

«Η σημασία αυτής της έρευνας έγκειται όχι μόνο στον εντοπισμό νέων υπογραφών της μετάβασης στο γυαλί, αλλά και στην προσφορά μιας φρέσκιας προοπτικής για το φαινόμενο συνολικά», δήλωσε ο Ντιαμάντ. «Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι η μετάβαση στο γυαλί δεν είναι απλώς μια σταδιακή επιβράδυνση της κίνησης των σωματιδίων, αλλά συνοδεύεται από μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η ορμή μεταδίδεται από σημείο σε σημείο μέσα στο υλικό».

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν κολλοειδή — υγρά γεμάτα με μικροσκοπικά σωματίδια — ως σύστημα μοντέλου. Τα κολλοειδή είναι μείγματα όπου μικροσκοπικά στερεά σωματίδια αιωρούνται σε ένα υγρό, επιτρέποντας στο υλικό να ρέει σαν υγρό ενώ συμπεριφέρεται με σύνθετους τρόπους ανάλογα με το πόσο πυκνά είναι συσκευασμένα τα σωματίδια. Καθώς η πυκνότητα των σωματιδίων αυξάνεται, το σύστημα γεμίζει μέχρι να «μπλοκάρει» και να συμπεριφέρεται σαν στερεό.

Η βασική καινοτομία ήταν η προσθήκη πολύ μικρών σωματιδίων ιχνηλασίας που παραμένουν κινητά ακόμα και όταν το περιβάλλον υλικό επιβραδύνεται δραματικά. Παρακολουθώντας ζεύγη αυτών των ιχνηλατών με προηγμένη μικροσκοπία, οι επιστήμονες μπόρεσαν να μετρήσουν πώς η κίνηση και οι δυνάμεις διαδίδονται μέσω του συστήματος σε πραγματικό χρόνο.

Τα αποτελέσματα έδειξαν μια ξεκάθαρη μετατόπιση στον τρόπο με τον οποίο συμπεριφερόταν το υλικό. Σε ένα υγρό, η κίνηση εξαπλώνεται σε μεγάλες αποστάσεις μέσω του συστήματος. Καθώς πλησιάζει την υαλώδη κατάσταση, αυτή η διάδοση καταρρέει και το υλικό αρχίζει να συμπεριφέρεται περισσότερο σαν στερεό που απορροφά την ορμή παρά τη μεταδίδει.

Η μελέτη εντόπισε τρεις σαφείς υπογραφές αυτής της μετάβασης. Πρώτον, μια αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι χωρικές συσχετίσεις αποσυντίθενται με την απόσταση. Δεύτερον, η εμφάνιση μιας αυξανόμενης χαρακτηριστικής κλίμακας μήκους που συνδέεται με την αυξανόμενη ιξώδη ροή. Τρίτον, η εμφάνιση αντίθετων κινήσεων μεταξύ γειτονικών σωματιδίων, δείχνοντας την ανάπτυξη αντίστασης στη διάτμηση, μια βασική ιδιότητα των στερεών.

Πέρα από τη θεμελιώδη φυσική, η μέθοδος έχει σημαντικές πρακτικές εφαρμογές. Θα μπορούσε να βοηθήσει στη βελτίωση του σχεδιασμού και της επεξεργασίας τζελ, χρωμάτων, προϊόντων διατροφής και βιομηχανικών υλικών όπως το τσιμέντο και οι κεραμικές εναιωρήσεις. Πολλοί από αυτούς τους τομείς μπορούν ξαφνικά να μεταπηδήσουν από την ομαλή ροή στο φράξιμο ή την πήξη, δημιουργώντας μεγάλες προκλήσεις στην κατασκευή. Η νέα προσέγγιση προσφέρει έναν τρόπο καλύτερης πρόβλεψης και ελέγχου αυτών των μεταβάσεων, βελτιώνοντας τη σταθερότητα, την υφή και την απόδοση.

Η τεχνική μπορεί επίσης να ωφελήσει τη βιολογία και την ιατρική, όπου οι ιστοί, το αίμα και τα κυτταρικά περιβάλλοντα συχνά συμπεριφέρονται σαν υλικά που είναι εν μέρει υγρή και εν μέρει στερεά. Η κατανόηση του πότε και πώς αυτά τα συστήματα σκληραίνουν θα μπορούσε να βελτιώσει την έρευνα για την επούλωση πληγών, την εξέλιξη ασθενειών και τα συστήματα χορήγησης φαρμάκων που βασίζονται σε ελεγχόμενες αλλαγές στη συνοχή των υλικών μέσα στο σώμα.