Του Πεσάχ Μπένσον • 21 Σεπτεμβρίου 2025

Ιερουσαλήμ, 21 Σεπτεμβρίου 2025 (TPS-IL) — Ο πόλεμος δεν αναμορφώνει απλώς πόλεις και κοινότητες — μπορεί επίσης να μεταμορφώσει την εσωτερική ζωή εκείνων που τον ζουν. Μια νέα μελέτη από το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ δείχνει ότι η συνεχιζόμενη σύγκρουση Ισραήλ-Γάζας προκαλεί σημαντικές αλλαγές στη θρησκεία και την πνευματικότητα μεταξύ των νέων Ισραηλινών, αποκαλύπτοντας πώς το τραύμα μπορεί να οδηγήσει ορισμένους προς την πίστη ενώ ωθεί άλλους μακριά.

Οι ερευνητές Γιακόβ Γκρίνוολντ, καθ. Μάριο Μικουλίνσερ και καθ. Αριέλ Κνάφο-Νόαμ πραγματοποίησαν έρευνα σε περισσότερους από 1.200 Εβραίο-ισραηλινούς φοιτητές πανεπιστημίου μεταξύ 2023 και 2025. Περίπου οι μισοί ανέφεραν αλλαγές στις θρησκευτικές ή πνευματικές τους πεποιθήσεις, με τις αυξήσεις να είναι πιο συνηθισμένες από τις μειώσεις. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό International Journal for the Psychology of Religion.

Σύμφωνα με τη μελέτη, περίπου ένας στους τέσσερις φοιτητές πανεπιστημίου έγινε πιο θρησκευόμενος, ενώ ένας στους τρεις περιέγραψε τον εαυτό του ως πιο πνευματικό. «Οι περίοδοι παρατεταμένου άγχους δεν ενισχύουν απλώς την πίστη για όλους», δήλωσε ο Γκρίνוολντ. «Για ορισμένους, φέρνουν τους ανθρώπους πιο κοντά στη θρησκεία, αλλά για άλλους, ενισχύουν τις κοσμικές αξίες ή πυροδοτούν πνευματική αναζήτηση εκτός της οργανωμένης θρησκείας».

Η μελέτη υπογραμμίζει την επιρροή του πολιτιστικού υπόβαθρου. Οι φοιτητές από πιο θρησκευτικές κοινότητες ήταν πολύ πιθανότερο να εμβαθύνουν την πίστη τους, ενώ οι κοσμικοί φοιτητές συχνά έλκονταν προς την πνευματικότητα παρά προς την τυπική θρησκεία. Ορισμένοι ανέφεραν ακόμη και μειωμένη θρησκευτικότητα, δείχνοντας ότι η σύγκρουση δεν παράγει ενιαίες αντιδράσεις.

Η άμεση έκθεση στον πόλεμο — συμπεριλαμβανομένων τραυματισμών, απώλειας αγαπημένων προσώπων ή διαβίωσης υπό πυρά πυραύλων — συνδέθηκε με ισχυρότερη θρησκευτική ή πνευματική δέσμευση. Σύμφωνα με τους ερευνητές, «Όσο πιο άμεσα επηρεάζονται τα άτομα από τον πόλεμο, τόσο πιο πιθανό είναι να επανεξετάσουν και να αναδιαμορφώσουν τα συστήματα πεποιθήσεών τους».

Χρησιμοποιώντας τη Θεωρία Διαχείρισης Τρομοκρατίας, η μελέτη προτείνει ότι οι συνεχείς υπενθύμίσεις της θνησιμότητας — μέσω πυραυλικών επιθέσεων, της κάλυψης από τα μέσα ενημέρωσης και της στρατιωτικής θητείας — μπορούν να ωθήσουν τους ανθρώπους να αναζητήσουν νόημα μέσω πολιτιστικών ή πνευματικών αξιών, αν και η κατεύθυνση εξαρτάται από το προσωπικό και κοινοτικό τους πλαίσιο. Η Θεωρία Διαχείρισης Τρομοκρατίας (TMT) είναι ένα ψυχολογικό πλαίσιο που αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1980, βασισμένο στην ιδέα ότι η συνειδητή γνώση του θανάτου δημιουργεί υπαρξιακό άγχος, το οποίο οι άνθρωποι διαχειρίζονται προσκολλώμενοι σε πολιτιστικές πεποιθήσεις, αξίες και κοσμοθεωρίες που δίνουν νόημα στη ζωή και προσφέρουν μια αίσθηση συμβολικής ή κυριολεκτικής αθανασίας.

Σε αντίθεση με προηγούμενες μελέτες που διεξήχθησαν πολύ μετά το τέλος των συγκρούσεων, αυτή η έρευνα κατέγραψε αλλαγές σε πραγματικό χρόνο, προσφέροντας μια σπάνια ματιά στο πώς εξελίσσονται οι πεποιθήσεις κατά τους πρώτους μήνες του πολέμου, ανέφεραν οι συγγραφείς.