Του Pesach Benson • 4 Νοεμβρίου 2025
Ιερουσαλήμ, 4 Νοεμβρίου, 2025 (TPS-IL) — Επιστήμονες αποκάλυψαν πώς η αντίδραση του εγκεφάλου σε μια πιθανή απώλεια πυροδοτεί επικίνδυνες και ενίοτε παράλογες συμπεριφορές — μια διαδικασία που ενδέχεται επίσης να αποτελεί τη βάση του άγχους και της διαταραχής μετατραυματικού στρες (PTSD). Χρησιμοποιώντας σπάνιες καταγραφές από ηλεκτρόδια εμφυτευμένα βαθιά στον ανθρώπινο εγκέφαλο, ερευνητές παρατήρησαν νευρώνες να εκφορτίζονται με τρόπους που εξηγούν γιατί οι άνθρωποι φοβούνται τις απώλειες περισσότερο από ό,τι εκτιμούν τα κέρδη, και γιατί αυτός ο φόβος μπορεί μερικές φορές να υπερισχύει της λογικής.
Αυτοί οι νευρωνικοί μηχανισμοί δεν είναι απλώς αφηρημένα φαινόμενα — έχουν πραγματικές συνέπειες, συμβάλλοντας στον επιπολασμό του άγχους και των διαταραχών που σχετίζονται με τραύματα σε ολόκληρους πληθυσμούς. Εκτιμάται ότι το 4% των ανθρώπων παγκοσμίως πάσχει από αγχώδεις διαταραχές, ενώ το 5,6% των επιζώντων τραυμάτων αναπτύσσει PTSD. Στο Ισραήλ, ειδικοί εκτιμούν ότι περίπου το 5,3% του πληθυσμού ενδέχεται να εμφανίσει μετατραυματικά συμπτώματα μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου και τον συνεχιζόμενο πόλεμο.
Οι μελέτες, που δημοσιεύτηκαν στα επιστημονικά περιοδικά Nature και Current Biology, διεξήχθησαν υπό την ηγεσία του καθηγητή Rony Paz και της Δρ. Tamar Reitich-Stolero από το Ινστιτούτο Επιστημών Weizmann, σε συνεργασία με τον εγκεφαλικό χειρουργό καθηγητή Ido Strauss και τον νευρολόγο Δρ. Piras Pahom από το Ιατρικό Κέντρο Sourasky (Ichilov) του Τελ Αβίβ. Αποκαλύπτουν ότι η αμυγδαλή — μια περιοχή του εγκεφάλου που εδώ και καιρό συνδέεται με τον φόβο και τη συναισθηματική επεξεργασία — παράγει εκρήξεις «νευρωνικού θορύβου» όταν οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν την πιθανότητα να χάσουν κάτι.
Ο νευρωνικός θόρυβος είναι η τυχαία μεταβλητότητα στην εκφόρτιση των νευρώνων, προκαλώντας διακυμάνσεις στην εγκεφαλική δραστηριότητα που μπορούν να επηρεάσουν τη λήψη αποφάσεων και την αντίληψη. Ο νευρωνικός θόρυβος γίνεται προβληματικός όταν οι διακυμάνσεις του είναι υπερβολικές ή ελάχιστα ρυθμισμένες, διότι μπορεί να αλλοιώσει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος ερμηνεύει τις πληροφορίες. Αυτό οδηγεί σε αυeniμένη αβεβαιότητα, παράλογη λήψη αποφάσεων, υπερβολική εξερεύνηση και υπεργενίκευση των απειλών — μηχανισμοί που συνδέονται με το άγχος, τις ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές και το PTSD.
«Γνωρίζουμε από τη συμπεριφορική οικονομική ότι οι άνθρωποι φοβούνται τις απώλειες περισσότερο από ό,τι εκτιμούν τα κέρδη», δήλωσε η Reitich-Stolero. «Αυτό που ανακαλύψαμε τώρα είναι ο βιολογικός μηχανισμός πίσω από αυτό: όταν αντιμετωπίζουν πιθανή απώλεια, ο εγκέφαλος γίνεται κυριολεκτικά πιο θορυβώδης, και αυτός ο θόρυβος οδηγεί σε εξερευνητική, ενίοτε παράλογη, συμπεριφορά».
Για να το ερευνήσουν αυτό, η ομάδα αξιοποίησε ηλεκτρόδια ενθεια-εγκεφαλικής βαθιάς διέγερσης εμφυτευμένα σε ασθενείς με σοβαρή επιληψία για τον εντοπισμό των πηγών των κρίσεων. «Σε αντίθεση με τα ηλεκτρόδια που τοποθετούνται στο τριχωτό της κεφαλής, τα βαθιά ηλεκτρόδια μετρούν τη δραστηριότητα μεμονωμένων νευρώνων», εξήγησε ο Strauss. «Αυτό μας επιτρέπει να δούμε πώς συγκεκριμένα εγκεφαλικά κύτταρα υπολογίζουν αποφάσεις σε πραγματικό χρόνο».
Κατά τη διάρκεια του πειράματος, οι συμμετέχοντες πραγματοποίησαν καθήκοντα μάθησης που περιλάμβαναν είτε πιθανá κέρδη είτε απώλειες. Κάθε δοκιμή ξεκινούσε με έναν τόνο που υποδεικνύε αν θα μπορούσαν να κερδίσουν ή να χάσουν πόντους, ακολουθούμενος από μια επιλογή μεταξύ δύο σχημάτων που αντιπροσώπευαν διαφορετικές πιθανότητες επιτυχίας. Με την πάροδο του χρόνου, οι συμμετέχοντες έμαθαν ποιες επιλογές βελτίωσαν τα αποτελέσματά τους.
Αλλά όταν η απώλεια βρισκόταν επί τάπητος, η λογική έδινε τη θέση της στο συνίσθημα. Ακόμη και αφού έμαθαν ποια επιλογή ελαχιστοποιούσε την απώλεια, οι συμμετέχοντες την αγνοούσαν επανειλημμένα, δοκιμάζοντας νέες στρατηγικές που συχνά επιδείνωναν τα αποτελέσματά τους. «Προσπαθούσαν απεγνωσμένα να βρουν κάποια στρατηγική που θα απέτρεπε πλήρως μια απώλεια», δήλωσε η Reitich-Stolero. «Στις καταστάσεις κέρδους, επέμεναν σε ό,τι δούλευε».
Παρακολουθώντας εκατοντάδες νευρώνες, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ορισμένα κύτταρα στην αμυγδαλή και στον κροταφικό φλοιό ενεργοποιούνταν προτού οι συμμετέχοντες επιλέξουν να εξερευνήσουν νέες επιλογές. Η ένταση αυτού του σήματος ήταν παρόμοια σε καταστάσεις κέρδους και απώλειας, οδηγώντας την ομάδα στο να αναζητήσει άλλη εξήγηση.
«Συνειδητοποιήσαμε ότι η βασική διαφορά ήταν ο νευρωνικός θόρυβος», δήλωσε η Reitich-Stolero. «Υπό συνθήκες απώλειας, η δραστηριότητα της αμυγδαλής γινόταν πιο ακανόνιστη, και αυτή η απρόβλεπτη φύση συνδεόταν με το αίσθημα της αβεβαιότητας και την παρόρμηση να συνεχίσουν να αναζητούν μια τέλεια, χωρίς απώλειες λύση».
Ένα δεύτερο πείραμα εξέτασε πώς οι άνθρωποι γενικεύουν από προηγούμενες εμπειρίες κέρδους ή απώλειας. Οι συμμετέχοντες άκουσαν ήχους που σχετίζονταν με κάθε αποτέλεσμα, οι οποίοι ακολουθήθηκαν αργότερα από νέους ήχους. Ήταν πιο πιθανό να μπερδέψουν νέους τόνους με οικείους εάν έμοιαζαν με τους ήχους «απώλειας», υποδεικνύοντας ότι ο εγκέφαλος διευρύνει την αντίληψή του για την απειλή μετά την απώλεια.
«Η ευρεία γενίκευση των σημάτων κινδύνου είναι ένας εξαιρετικός αμυντικός μηχανισμός, αλλά όταν εφαρμόζεται υπερβολικά, όπως στο PTSD, οδηγεί σε στρες και άγχος στην καθημερινή ζωή», δήλωσε ο καθηγητής Paz. Οι καταγραφές έδειξαν ότι οι νευρώνες της αμυγδαλής εκφορτίζονταν πιο έντονα ως απάντηση σε ήχους παρόμοιους με εκείνους που συνδέονταν με την απώλεια — δραστηριότητα που προέβλεπε αν ένα άτομο θα τους ερμήνευε εσφαλμένα ως οικείους ή απειλητικούς.
«Αυτά τα αποτελέσματα δείχνουν, για πρώτη φορά σε ανθρώπους, πώς η ηλεκτρική αστάθεια του εγκεφάλου κατά τη διάρκεια της απώλειας μπορεί να αλλοιώσει τη λήψη αποφάσεων και την αντίληψη», δήλωσε ο Paz. «Μας δίνει μια νευρωνική εξήγηση για το γιατί το άγχος και το PTSD φαίνονται τόσο ανεξέλεγκτα — και πώς θα μπορούσαν μια μέρα να θεραπευτούν».
Τα ευρήματα της μελέτης θα μπορούσαν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις για τη θεραπεία της ψυχικής υγείας. Εντοπίζοντας τον νευρωνικό θόρυβο στην αμυγδαλή ως κινητήριο μοχλό της υπερβολικής εξερεύνησης και της παράλογης συμπεριφοράς υπό την απειλή απώλειας, οι κλινικοί γιατροί ενδέχεται να είναι σε θέση να αναπτύξουν θεραπείες που μειώνουν τις δυσπροσαρμοστικές αντιδράσεις στην αβεβαιότητα, βελτιώνοντας τη θεραπεία για τις αγχώδεις διαταραχές.
Η κατανόηση του γιατί τα άτομα με PTSD υπεργενικεύουν τα σήματα κινδύνου μπορεί να προσφέρει νέες προσεγγίσεις για την απευαισθητοποίηση των ασθενών σε αντιλαμβανόμενες απειλές και την πρόληψη υπερβολικών αντιδράσεων στρες. Επιπλέον, ο ακριβής εντοπισμός του ρόλου της αμυγδαλής ανοίγει τη δυνατότητα για φαρμακολογικές παρεμβάσεις.




