Των Πέσσαχ Μπένσον και Όμερ Νοβοσέλσκι • 10 Σεπτεμβρίου 2026

Ιερουσαλήμ, 10 Σεπτεμβρίου 2026 (TPS-IL) — Η πανδημία COVID-19 δεν ήταν μόνο μια δοκιμασία των συστημάτων υγείας. Ήταν επίσης μια δοκιμασία για το αν μπορούσε να υπάρξει εμπιστοσύνη στις κυβερνήσεις ότι θα αναφέρουν τι συνέβαινε — και μια νέα ισραηλινή μελέτη υποδηλώνει ότι η ισχύς των θεσμών μιας χώρας ενδέχεται να είχε μεγαλύτερη σημασία από την ικανότητά της να μετράει.

Ερευνητές του Εβραϊκού Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ, ο Αριέλ Καρλίνσκι και ο καθ. Μόσες Σάγιο, εξέτασαν δεδομένα θνησιμότητας από 134 χώρες και εδάφη και διαπίστωσαν ότι οι κυβερνήσεις υπέβαλαν ουσιαστικά υποαναφορά για τους θανάτους από COVID-19 κατά τα δύο πρώτα χρόνια της πανδημίας.

Δημοσιευμένη στο επιστημονικά ελεγμένο περιοδικό Journal of Economic Growth, η μελέτη συγκρίνει τους επίσημα αναφερόμενους θανάτους από COVID-19 με εκτιμήσεις που βασίζονται πρωτίστως στην υπερβάλλουσα θνησιμότητα — τους θανάτους πέραν του αριθμού που κανονικά αναμένεται. Οι χώρες που μελετήθηκαν ανέφεραν επίσημα 5,08 εκατομμύρια θανάτους από COVID-19 το 2020 και το 2021, ενώ οι ερευνητές εκτιμούν την πραγματική θνησιμότητα από COVID σε 12,47 εκατομμύρια.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το 45%-55% των κυβερνήσεων στο δείγμα τους κατέγραψαν εσφαλμένα τη θνησιμότητα από COVID, με την υποαναφορά να είναι πολύ πιο συνηθισμένη από την υπερανφορά.

«Τα δύο σημαντικότερα ευρήματα είναι: (1) ότι ο απολογισμός της πανδημίας COVID ήταν πολύ υψηλότερος από αυτόν που αναφέρθηκε επίσημα και (2) δείχνουμε μαζική χειραγώγηση πληροφοριών από πολλές κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο», δήλωσε στο The Press Service of Israel ο Καρλίνσκι, υποψήφιος διδάκτορας στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο.

Αλλά η μελέτη προχωρά πέρα από τη διαπίστωση ότι τα επίσημα στοιχεία ήταν συχνά λάθος. Ο Καρλίνσκι και ο Σάγιο εξέτασαν κατά πόσον οι διαφορές στην ικανότητα των χωρών να συλλέγουν, να καταχωρούν και να αναφέρουν θανάτους θα μπορούσαν να εξηγήσουν τα κενά.

Διαπίστωσαν ότι η στατιστική ικανότητα αντιπροσώπευε μόνο ένα μικρό μερίδιο της διακύμανσης. Οι χώρες με ισχυρότερους θεσμικούς ελέγχους και ισορροπίες εμφάνισαν γενικά μικρότερη υποαναφορά, όπως και οι χώρες όπου οι πολίτες βρίσκονταν σε καλύτερη θέση για να αξιολογήσουν επίσημες πληροφορίες, μεταξύ άλλων μέσω της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και της πρόσβασης στο διαδίκτυο.

Οι συγγραφείς διαπίστωσαν επίσης υψηλότερα επίπεδα εσφαλμένης αναφοράς σε χώρες με κομμουνιστική κληρονομιά και σε χώρες που διεξήγαγαν εκλογές κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Η μελέτη τόνισε ότι πρόκειται για περιγραφικές συσχετίσεις και δεν αποδεικνύουν ότι αυτοί οι παράγοντες προκάλεσαν την εσφαλμένη αναφορά θανάτων από τις κυβερνήσεις.

Ο Καρλίνσκι επεσήμανε τη Χιλή και τη Ρωσία ως μια συγκεκριμένη σύγκριση. Και οι δύο χώρες συγκέντρωσαν υψηλή βαθμολογία σε μέτρα στατιστικής ικανότητας, είπε. Ωστόσο, η Χιλή, η οποία διέθετε ισχυρότερους θεσμικούς περιορισμούς, ανέφερε τη θνησιμότητα από COVID σχετικά με ακρίβεια, ενώ η Ρωσία την υπολόγισε σημαντικά χαμηλότερα.

Η αναφορά της πραγματικότητας

Η διάκριση έχει σημασία επειδή ένα κενό αναφοράς δεν αποδεικνύει αυτόματα σκόπιμη εξαπάτηση. Οι περιορισμένες δοκιμές, η ελλιπής καταχώριση θανάτων και άλλες αδυναμίες μπορούν να προκαλέσουν την παράλειψη θανάτων από τις κυβερνήσεις. Οι ερευνητές επιχείρησαν να εντοπίσουν εσφαλμένη αναφορά μόνο εκεί όπου τα επίσημα στοιχεία έπεσαν ουσιαστικά κάτω από το εύρος των εύλογων εκτιμήσεων υπερβάλλουσας θνησιμότητας.

Ωστόσο, η ίδια η διενέργεια τεστ μπορεί να γίνει μέρος του προβλήματος, δήλωσε ο Καρλίνσκι. Ανέφερε χώρες όπως η Λευκορωσία και η Αίγυπτος, όπου διεξήχθησαν σχετικά λίγα τεστ για τον COVID παρά τις αναφορές από τοπικά νοσοκομεία για υψηλά ποσοστά μόλυνσης και θανάτου.

Η μεγαλύτερη απόλυτη απόκλιση που εντοπίστηκε από τη μελέτη ήταν στην Ινδία, όπου η κυβέρνηση ανέφερε περίπου 500.000 θανάτους από COVID, ενώ οι ερευνητές εκτιμούν περίπου 4,5 εκατομμύρια. Σ τη Νικαράγουα, αναφέρθηκαν επίσημα λιγότεροι από 250 θάνατοι από COVID σε διάστημα δύο ετών, ενώ η υπερβάλλουσα θνησιμότητα έδειξε θανάτους στην κλίμακα των χιλιάδων.

Οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι ο αληθινός απολογισμός των θανάτων μπορεί να μη γίνει ποτέ γνωστός σε ορισμένες χώρες, ιδίως στα φτωχότερα έθνη όπου η καταχώριση θανάτων είναι ελλιπής. Οι ερευνητές έχουν προσπαθήσει να καλύψουν αυτά τα κενά χρησιμοποιώντας πηγές που περιλαμβάνουν νοσοκομειακά δεδομένα, αγγελίες θανάτων και άλλα έμμεσα μέτρα.

Οι επιπτώσεις εκτείνονται πέρα από τον COVID. Οι κυβερνήσεις δημοσιεύουν συστηματικά στατιστικά στοιχεία που διαμορφώνουν αποφάσεις σχετικά με τη δημόσια υγεία, την οικονομική πολιτική, την εξωτερική βοήθεια και άλλα διεθνή ζητήματα.

«Ακριβώς όπως οι άνθρωποι μπορούν να πουν ψέματα, το ίδιο κάνουν και οι κυβερνήσεις», δήλωσε ο Καρλίνσκι στο TPS-IL. «Πιστεύω ότι οι δημοσιογράφοι θα έπρεπε είτε να απέχουν από τη δημοσίευση πληροφοριών από ύποπτες χώρες είτε να τις συνοδεύουν πάντα με την επιφύλαξη ότι οι πληροφορίες ενδέχεται να μην μπορούν ή να μην επαληθευτούν».