Του Πέσες Μπένσον • 17 Δεκεμβρίου 2025
Ιερουσαλήμ, 17 Δεκεμβρίου 2025 (TPS-IL) — Ισραηλινοί επιστήμονες ανέπτυξαν μια νέα μέθοδο γονιδιακής επεξεργασίας που θα μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά τα προγράμματα καταπολέμησης των κουνουπιών, καθιστώντας εύκολη τη διάκριση των αρσενικών κουνουπιών από τα θηλυκά — μια χρόνια πρόκληση στον περιορισμό των ασθενειών που μεταδίδονται από κουνούπια, ανακοίνωσε την Τρίτη το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ.
Τα κουνούπια συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο επικίνδυνων ζώων για τον άνθρωπο, κυρίως λόγω του ρόλου τους στη μετάδοση ασθενειών. Τα θηλυκά κουνούπια μεταδίδουν ιούς και παράσιτα όταν τσιμπούν, συμπεριλαμβανομένων του δάγγειου πυρετού, του Ζίκα, του Τσικουνγκούνια, της ελονοσίας, του κίτρινου πυρετού και του ιού του Δυτικού Νείλου. Συνολικά, αυτές οι ασθένειες προσβάλλουν εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο.
Μόνο τα θηλυκά κουνούπια μεταδίδουν ασθένειες στον άνθρωπο. Τα θηλυκά κουνούπια τσιμπούν επειδή χρειάζονται πρωτεΐνες αίματος για να αναπτύξουν τα αυγά τους. Όταν τρέφονται, μπορούν να συλλέξουν ιούς ή παράσιτα από ένα μολυσμένο άτομο ή ζώο και αργότερα να τα μεταδώσουν σε άλλον ξενιστή μέσω διαδοχικών τσιμπημάτων. Τα αρσενικά κουνούπια τρέφονται με νέκταρ και φυτικά σάκχαρα και δεν τσιμπούν.
Επί του παρόντος, τα προγράμματα καταπολέμησης κουνουπιών, όπως η Τεχνική Sterile Insect Technique, αποσκοπούν στην καταστολή των πληθυσμών με την απελευθέρωση μεγάλου αριθμού στείρων αρσενικών, τα οποία ζευγαρώνουν με άγρια θηλυκά και μειώνουν την αναπαραγωγή. Ωστόσο, οι υφιστάμενες μέθοδοι διαχωρισμού βασίζονται συνήθως σε διαφορές μεγέθους στο στάδιο της νύμφης του κουνουπιού, μια διαδικασία που είναι επίπονη, δύσκολο να κλιμακωθεί και όχι πλήρως αξιόπιστη.
Η μελέτη του Εβραϊκού Πανεπιστημίου, υπό την ηγεσία του Ντόρον Ζαάντα και του καθ. Φίλιππου Παπαθάνος από το Τμήμα Εντομολογίας, εισάγει μια γενετικά τροποποιημένη προσέγγιση που παράγει αρσενικά σκούρου χρώματος και ωχρά, κίτρινα θηλυκά. Η ορατή διαφορά επιτρέπει τον ταχεία και ακριβή διαχωρισμό φύλου, ένα κρίσιμο βήμα σε στρατηγικές ελέγχου που εξαρτώνται από την απελευθέρωση μόνο αρσενικών κουνουπιών στο περιβάλλον.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό με κριτές Nature Communications, εστιάζει στο ασιατικό κουνούπια τίγρης, Aedes albopictus, ένα εισβολικό είδος και σημαντικό φορέα ασθενειών παγκοσμίως. Χρησιμοποιώντας γονιδιακή επεξεργασία CRISPR, οι ερευνητές διέκοψαν το γονίδιο κίτρινης χρώσης του κουνουπιού, παράγοντας έντομα που μοιάζουν με αλμπίνο. Στη συνέχεια αποκατέστησαν τη φυσική σκούρα χρώση μόνο στα αρσενικά συνδέοντας το γονίδιο χρώσης με το nix, έναν βασικό γενετικό παράγοντα που δρα ως κύριος διακόπτης στον καθορισμό του αρσενικού φύλου.
«Αυτό παράγει ένα τροποποιημένο χαρακτηριστικό που συνδέεται με το φύλο στα κουνούπια και χρησιμοποιεί τα γονίδια του ίδιου του έντομου», δήλωσε ο Παπαθάνος. «Κατανοώντας και ελέγχοντας την οδό καθορισμού του φύλου, μπορέσαμε να δημιουργήσουμε ένα σύστημα όπου τα αρσενικά και τα θηλυκά είναι οπτικά διαφορετικά σε γενετικό επίπεδο».
Το αποτέλεσμα είναι αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν Γενετικό Στέλεχος Διαχωρισμού Φύλου, ή GSS, στο οποίο όλα τα αρσενικά είναι σκούρα και όλα τα θηλυκά παραμένουν ωχρά. Επειδή η διαφορά είναι ορατή με γυμνό μάτι, το σύστημα επιτρέπει την αυτοματοποιημένη διαλογή χωρίς την ανάγκη πολύπλοκου ή ακριβού εξοπλισμού, καθιστώντας το πιο κατάλληλο για χρήση ευρείας κλίμακας.
Πέρα από την απλοποίηση του διαχωρισμού φύλου, οι ερευνητές εντόπισαν ένα επιπρόσθετο χαρακτηριστικό ασφαλείας ενσωματωμένο στο τροποποιημένο στέλεχος. Διαπίστωσαν ότι τα αυγά που γεννούν τα κίτρινα θηλυκά είναι εξαιρετικά ευαίσθητα στην αφυδάτωση. Σε αντίθεση με τα αυγά άγριων κουνουπιών, τα οποία μπορούν να επιβιώσουν σε ξηρές συνθήκες για μήνες, αυτά τα αυγά πεθαίνουν γρήγορα εάν στεγνώσουν.
«Αυτό δρα ως ενσωματωμένος γενετικός μηχανισμός περιορισμού», δήλωσε ο Ζαάντα. «Ακόμη και αν ορισμένα θηλυκά απελευθερωθούν τυχαία, τα αυγά τους δεν θα επιβιώσουν στη φύση, εμποδίζοντας οποιοδήποτε τροποποιημένο στέλεχος που περιέχει το σύστημά μας να εγκατασταθεί στο περιβάλλον».
Η μελέτη εξέτασε επίσης εάν τα γενετικά μετατρεπόμενα αρσενικά διατήρησαν τη φυσιολογική συμπεριφορά και την αναπαραγωγική ικανότητα. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα τροποποιημένα αρσενικά έμοιαζαν πολύ με τα φυσικά αρσενικά στην έκφραση γονιδίων και στη συμπεριφορά ζευγαρώματος, υποδηλώνοντας ότι η προσέγγιση δεν θέτει σε κίνδυνο την καταλληλότητα των αρσενικών, βασική απαίτηση για επιτυχή προγράμματα ελέγχου.
«Η προσέγγισή μας παρέχει μια ευέλικτη πλατφόρμα για τον διαχωρισμό φύλου των κουνουπιών», σημείωσε ο Παπαθάνος. «Συνδυάζοντας την πρωτοποριακή γονιδιακή επεξεργασία με την κλασική γενετική, έχουμε δημιουργήσει ένα κλιμακούμενο, ασφαλές και αποτελεσματικό σύστημα».
Η μέθοδος γονιδιακής επεξεργασίας έχει πρακτικές εφαρμογές σε προγράμματα καταπολέμησης κουνουπιών που βασίζονται στην απελευθέρωση μόνο αρσενικών κουνουπιών. Τεχνικές όπως η Sterile Insect Technique απαιτούν ακριβή διαχωρισμό φύλου για να αποφευχθεί η απελευθέρωση τσιμπητικών θηλυκών που μεταδίδουν ασθένειες. Κάνοντας τα αρσενικά και τα θηλυκά οπτικά διακριτά σε γενετικό επίπεδο, το σύστημα επιτρέπει τη γρήγορη, αυτοματοποιημένη διαλογή και βελτιώνει την αξιοπιστία των προσπαθειών καταστολής του πληθυσμού.
Η προσέγγιση απλοποιεί επίσης τη μαζική εκτροπή και υποστηρίζει την παραγωγή κουνουπιών σε βιομηχανική κλίμακα. Σε αντίθεση με τις υπάρχουσες μεθόδους που είναι επίπονες και δύσκολο να κλιμακωθούν, οι ορατοί γενετικοί δείκτες μπορούν να εντοπιστούν με απλά οπτικά εργαλεία, μειώνοντας το κόστος. Ένα ενσωματωμένο χαρακτηριστικό ασφαλείας, στο οποίο τα αυγά των τροποποιημένων θηλυκών πεθαίνουν εάν στεγνώσουν, περιορίζει περαιτέρω τον περιβαλλοντικό κίνδυνο και αντιμετωπίζει κανονιστικές ανησυχίες.
Πέρα από τα προγράμματα που βασίζονται στην αποστείρωση, η πλατφόρμα μπορεί να συνδυαστεί με άλλες στρατηγικές ελέγχου, συμπεριλαμβανομένης της απελευθέρωσης αρσενικών που φέρουν βακτήρια Wolbachia ή παρόμοια χαρακτηριστικά. Επιτρέπει επίσης μελλοντική προσαρμογή, όπως η ευαισθητοποίηση των θηλυκών στη ζέστη ή στις συνθήκες εκτροφής.




