Του Πෙසάχ Μπένσον • 14 Δεκεμβρίου 2025

Ιερουσαλήμ, 14 Δεκεμβρίου 2025 (TPS-IL) — Ισραηλινοί και Ολλανδοί ερευνητές αποκάλυψαν μια νέα τεχνική που επιτρέπει στους επιστήμονες να μετρούν με ακρίβεια τα τοξικά πρωτεϊνικά συμπλέγματα που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ — κάτι που εδώ και καιρό ήταν απρόσιτο και θα μπορούσε να ανοίξει νέους δρόμους για τη μελέτη και τελικά τη διάγνωση της άνοιας.

Η τεχνολογία, γνωστή ως FibrilPaint σε συνδυασμό με το τεστ FibrilRuler, καθιστά δυνατή την άμεση μέτρηση του μήκους των ινιδίων αμυλοειδούς Tau ενώ αυτά βρίσκονται ακόμη σε αιώρηση σε υγρό, ακόμη και σε εξαιρετικά χαμηλές συγκεντρώσεις. Επειδή η συσσώρευση και η ανάπτυξη αυτών των ινιδίων συνδέονται στενά με τη νόσο Αλτσχάιμερ και συναφείς άνοιες, η ικανότητα ποσοτικοποίησης του μεγέθους τους αντιπροσωπεύει μια σημαντική πρόοδο για τον τομέα.

Η έρευνα καθοδηγήθηκε από τον καθηγητή Ασάφ Φρίντλερ από το Ινστιτούτο Χημείας του Εβραϊκού Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ και τον καθηγητή Στέφαν Γ. Ντ. Ρούντιγκερ από το Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης, και δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences.

Η νόσος Αλτσχάιμερ και αρκετές άλλες νευροεκφυλιστικές διαταραχές χαρακτηρίζονται από τη μη φυσιολογική συσσώρευση πρωτεϊνών Tau στον εγκέφαλο. Οι πρωτεΐνες Tau είναι φυσιολογικές, απαραίτητες πρωτεΐνες στον εγκέφαλο που βοηθούν τα νευρικά κύτταρα να διατηρούν την εσωτερική τους δομή και λειτουργία. Αλλά τα προβλήματα προκύπτουν όταν η Tau αλλάζει σχήμα και αρχίζει να συσσωρεύεται μη φυσιολογικά. Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι πρωτεΐνες αναδιπλώνονται λανθασμένα και συναρμολογούνται σε επιμήκη ινίδια αμυλοειδούς, δομές που πιστεύεται ότι ακολουθούν την πορεία της νόσου. Παρά τη σημασία τους, οι επιστήμονες αγωνίζονται να μετρήσουν το μήκος των ινιδίων απευθείας σε διάλυμα υπό ρεαλιστικές βιολογικές συνθήκες.

«Το μήκος των ινιδίων Tau δεν είναι απλώς μια λεπτομέρεια — είναι μια βασική παράμετρος της διαδικασίας της νόσου», δήλωσε ο Φρίντλερ. «Μέχρι τώρα, ήταν εξαιρετικά δύσκολο να μετρηθεί το μέγεθος των ινιδίων απευθείας σε διάλυμα, ειδικά στις μικροσκοπικές συγκεντρώσεις που βρίσκονται σε πραγματικά βιολογικά δείγματα».

Οι περισσότερες υπάρχουσες τεχνικές βασίζονται στη μικροσκοπία ή σε μαζικές βιοχημικές μεθόδους που απαιτούν μεγάλες ποσότητες υλικού, αφαιρούν τα ινίδια από το φυσικό τους περιβάλλον ή παρέχουν μόνο έμμεσες εκτιμήσεις του μεγέθους. Αυτοί οι περιορισμοί έχουν καταστήσει δύσκολη την παρατήρηση του πώς τα ινίδια αναπτύσσονται, κατακερματίζονται ή αντιδρούν σε πιθανμoύς φαρμακευτικούς και βιολογικούς παράγοντες.

Στην καρδιά της νέας προσέγγισης είναι το FibrilPaint1, ένα σύντομο πεπτίδιο 22 αμινοξέων σχεδιασμένο να λειτουργεί ως εξαιρετικά εκλεκτικός φθορίζων ανιχνευτής. Σε αντίθεση με τις συμβατικές χρωστικές, το FibrilPaint1 συνδέεται σφιχτά με τα ινίδια αμυλοειδούς αγνοώντας παράλληλα τα μεμονωμένα μόρια Tau που δεν έχουν ακόμη συσσωρευτεί, επιτρέποντας στους ερευνητές να διακρίνουν τις επιβλαβείς δομές από τις αβλαβείς πρωτεΐνες σε σύνθετα δείγματα.

«Θέλαμε έναν ανιχνευτή που να συμπεριφέρεται σαν έξυπνο κλειδί», δήλωσε ο Ρούντιγκερ. «Βρίσκει ινίδια αμυλοειδούς, συμπεριλαμβανομένων πολύ πρώιμων, και αγνοεί το υπόλοιπο πολυσύχναστο βιολογικό περιβάλλον. Το FibrilPaint1 κάνει ακριβώς αυτό».

Ο ανιχνευτής αναγνωρίζει μια ευρεία γκάμα ινιδίων Tau, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προέρχονται από ασθενείς με νόσο Αλτσχάιμερ, κορτικοβασική εκφύλιση και μετωποκροταφική άνοια. Συνδέεται επίσης με ινίδια που σχηματίζονται από άλλες πρωτεΐνες αμυλοειδούς που σχετίζονται με ασθένειες, όπως το αμυλοειδές-β (Amyloid-β), η α-συνουκλεΐνη (α-synuclein) και η χαντιγκτίνη (huntingtin), ενώ εμφανίζει αμελητέα σύνδεση υποβάθρου με ορό αίματος, λύση κυττάρων ή μη αμυλοειδή συσσωματώματα.

Για να μετατρέψουν αυτόν τον εκλεκτικό ανιχνευτή σε εργαλείο ποσοτικής μέτρησης, οι ερευνητές τον συνδύασαν με μια τεχνική μικρορευστονικής γνωστή ως ανάλυση διασποράς επαγόμενης από ροή. Στο τεστ FibrilRuler, το FibrilPaint1 συνδέεται με τα ινίδια σε διάλυμα και το δείγμα ρέει μέσω ενός μικροσκοπικού τριχοειδούς αγγείου. Ο τρόπος με τον οποίο το σήμα φθορισμού διασπείρεται κατά τη ροή αποκαλύπτει το αποτελεσματικό μέγεθος του συμπλέγματος ινιδίου-ανιχνευτή, επιτρέποντας στους ερευνητές να υπολογίσουν το μήκος του ινιδίου απευθείας.

«Αυτό είναι ουσιαστικά ένας μοριακός χάρακας που λειτουργεί μέσα στο ίδιο το υγρό», δήλωσε ο Φρίντλερ. «Δεν χρειαζόμαστε πλέον να ακινητοποιούμε ινίδια σε μια επιφάνεια ή να βασιζόμαστε σε μεγάλες ποσότητες υλικού. Μπορούμε να ποσοτικοποιήσουμε το μήκος των ινιδίων απευθείας σε διάλυμα».

Χρησιμοποιώντας όγκους δειγμάτων υπομικρολίτρων, η ομάδα μέτρησε ινίδια Tau που κυμαίνονταν από μόλις τέσσερα μοριακά στρώματα έως περισσότερα από 1.100 στρώματα, ακόμη και σε νανομοριακές συγκεντρώσεις. Οι ερευνητές δήλωσαν ότι αυτό το επίπεδο ευαισθησίας και ανάλυσης δεν ήταν προηγουμένως εφικτό για ινίδια αμυλοειδούς σε διάλυμα.

Η νέα τεχνική έχει άμεση αξία για τη βασική έρευνα σχετικά με τη νόσο Αλτσχάιμερ και τις συναφείς άνοιες. Επιτρέποντας στους επιστήμονες να μετρούν απευθείας το μήκος των ινιδίων Tau σε διάλυμα, σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις και σε σύνθετα βιολογικά μείγματα, η μέθοδος καθιστά δυνατή την στενή παρακολούθηση του πώς αυτές οι τοξικές πρωτεϊνικές δομές σχηματίζονται, αναπτύσσονται και διασπώνται με την πάροδο του χρόνου. Οι ερευνητές μπορούν τώρα να μελετήσουν τα πρώιμα στάδια της ανάπτυξης των ινιδίων, να συγκρίνουν ινίδια από διαφορετικές ασθένειες ή δείγματα ασθενών και να παρατηρήσουν πώς οι περιβαλλοντικές συνθήκες επηρεάζουν τη συμπεριφορά των ινιδίων, όλα υπό συνθήκες που αντανακλούν στενότερα αυτό που συμβαίνει στο σώμα.

Πέρα από τη βασική έρευνα, η προσέγγιση θα μπορούσε επίσης να επιταχύνει την ανάπτυξη φαρμάκων και να ενημερώσει μελλοντικά διαγνωστικά.

Και μακροπρόθεσμα, «αν μπορέσουμε να μετρήσουμε απευθείας το μέγεθος των ινιδίων αμυλοειδούς σε υλικό ασθενών, όπως το εγκεφαλονωτιαίο υγρό, ενδέχεται να αποκτήσουμε έναν νέο τύπο βιοδείκτη για την άνοια», δήλωσε ο Ρούντιγκερ.

Ο Φρίντλερ τόνισε ότι η κ临床η χρήση θα απαιτήσει περαιτέρω ανάπτυξη και επικύρωση.