Από τον Pesach Benson • 10 Νοεμβρίου 2026
Ιερουσαλήμ, 10 Νοεμβρίου 2026 (TPS-IL) — Ισραηλινοί ερευνητές εντόπισαν έναν μέχρι πρότινος μη αναγνωρισμένο μηχανισμό μέσω του οποίου τα ζωντανά κύτταρα μπορούν να παράγουν δυνάμεις που τα έλκουν το ένα προς το άλλο, προσφέροντας μια πιθανή νέα εξήγηση για το γιατί τα κύτταρα τείνουν να συγκεντρώνονται σε συστάδες. Τα ευρήματα θα μπορούσαν τελικά να βοηθήσουν τους επιστήμονες να αναπτύξουν καλύτερους τρόπους καλλιέργειας ιστών αντικατάστασης σε εργαστήρια, ωφελώντας ενδεχομένως ασθενείς με σοβαρά εγκαύματα που χρειάζονται δερματικά μοσχεύματα και άτομα με κατεστραμμένο χόνδρο.
Ο Δρ Assaf Zemel του Εβραϊκού Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ ανέπτυξε ένα μαθηματικό μοντέλο που δείχνει πώς τα γειτονικά κύτταρα μπορούν να δημιουργήσουν μια πρόσθετη ελκτική δύναμη προσαρμόζοντας τις δυνάμεις έλξης τους ως απόκριση το ένα στο άλλο. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι τα κύτταρα κάνουν περισσότερα από το να αισθάνονται και να ανταποκρίνονται σε μηχανικές δυνάμεις στο περιβάλλον τους: Οι αποκρίσεις τους μπορούν επίσης να δημιουργήσουν δυνάμεις που τα φέρνουν πιο κοντά.
Η κατανόηση αυτών των αλληλεπιδράσεων θα μπορούσε να βοηθήσει τους ερευνητές να σχεδιάσουν υλικά που ενθαρρύνουν τα κύτταρα να συγκεντρωθούν σε οργανωμένους ιστούς.
Τα κύτταρα περιβάλλονται από ένα δίκτυο ινών που ονομάζεται εξωκυττάρια μήτρα, το οποίο παρέχει δομική υποστήριξη και μεταδίδει μηχανικές δυνάμεις. Όταν ένα κύτταρο ασκεί έλξη σε αυτό το υλικό, αλλάζει το φυσικό περιβάλλον που βιώνουν τα γειτονικά κύτταρα. Αυτά τα κύτταρα αντιλαμβάνονται την προκύπτουσα παραμόρφωση και προσαρμόζουν τις δικές τους δυνάμεις έλξης, γεγονός που με τη σειρά του επηρεάζει τις δυνάμεις που βιώνει το πρώτο κύτταρο.
Ενώ οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και καιρό ότι τα κύτταρα επικοινωνούν μέσω τέτοιων μηχανικών αλληλεπιδράσεων, ο Zemel εξέτασε τι συμβαίνει όταν τα γειτονικά κύτταρα προσαρμόζουν συνεχώς τις δυνάμεις τους σε απόκριση το ένα στο άλλο.
Η μαθηματική του ανάλυση διαπίστωσε ότι αυτή η αμοιβαία προσαρμογή παράγει μια πρόσθετη ελκτική αλληλεπίδραση μικρής εμβέλειας. Όταν τα κύτταρα ενισχύουν τις δυνάμεις έλξης τους ως απόκριση στο τέντωμα, οι τάσεις που προκύπτουν στο περιβάλλον υλικό τείνουν να τα ελκύουν μαζί.
«Αυτό που με τράβηξε σε αυτό το πρόβλημα είναι ότι ένα ερώτημα σχετικά με τα ζωντανά κύτταρα οδηγεί σε μια οικεία ιδέα από τη μοριακή φυσική: πώς οι στερεοτυπικές κυτταρικές αποκρίσεις σε εξωτερικές διαταραχές μπορούν να προκαλέσουν μια καθολική έλξη μεταξύ των κυττάρων», δήλωσε ο Zemel.
«Τα κύτταρα είναι πολύ πιο πολύπλοκα από τα μόρια — αισθάνονται και ανταποκρίνονται ενεργά στο περιβάλλον τους. Η εισαγωγή μιας θεμελιώδους φυσικής αρχής στη βιολογία μας βοηθά να κατανοήσουμε πώς αυτές οι αποκρίσεις θα μπορούσαν να μετατρέψουν την έλξη ενός γείτονα σε μια δύναμη που φέρνει τα κύτταρα κοντά», πρόσθεσε.
Πώς έλκονται τα κύτταρα μεταξύ τους
Ο μηχανισμός μοιάζει με τις δυνάμεις van der Waals, ασθενείς ελκτικές δυνάμεις μεταξύ μορίων που βοηθούν στη συγκράτηση της ύλης ενωμένης. Στο μοντέλο του Zemel, ωστόσο, η έλξη προκύπτει από την παραμόρφωση του υλικού που περιβάλλει τα ζωντανά κύτταρα και τις ενεργές αποκρίσεις των κυττάρων σε αυτές τις αλλαγές.
Το μοντέλο μπορεί επίσης να βοηθήσει να εξηγηθεί γιατί τα κύτταρα που αναπτύσσονται σε μαλακές επιφάνειες συχνά συγκεντρώνονται σε συστάδες ή δίκτυα, ενώ εκείνα σε σκληρότερες επιφάνειες μπορούν να παραμείνουν πιο διασκορπισμένα.
Παλαιότερα μοντέλα προέβλεπαν ότι οι συμβατικές ελαστικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των κυττάρων είναι ισχυρότερες όταν το υποστηρικτικό υλικό έχει ένα ενδιάμεσο επίπεδο ακαμψίας, εξασθενώντας καθώς το υλικό γίνεται πολύ μαλακό. Η νεοεντοπισθείσα έλξη ακολουθεί ένα διαφορετικό μοτίβο: Γίνεται ισχυρότερη καθώς το περιβάλλον υλικό μαλακώνει.
Το μοντέλο προβλέπει επίσης ότι τα κύτταρα μπορούν να μεταβούν από την άπωση στην έλξη καθώς πλησιάζουν το ένα το άλλο. Ακόμη και όταν η συνολική μηχανική τους αλληλεπίδραση είναι απωστική σε μεγαλύτερες αποστάσεις, οι αμοιβαίες προσαρμογές τους μπορούν να δημιουργήσουν μια ελκτική δύναμη σε κοντινότερη απόσταση.
Η έρευνα, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό με αξιολόγηση από ομότιμους Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), βασίστηκε σε μαθηματική ανάλυση και όχι σε πειράματα με ζωντανά κύτταρα.




