Του Pesach Benson • 8 Νοεμβρίου 2026
Ιερουσαλήμ, 8 Νοεμβρίου 2026 (TPS-IL) — Ισραηλινοί ερευνητές ανέπτυξαν έναν νέο τρόπο αναζήτησης υποκατάστατων ζάχαρης που θα μπορούσαν να προσφέρουν τη γλυκύτητα που επιθυμούν οι καταναλωτές, χωρίς την πικρή επίγευση που συνδέεται με ορισμένα τεχνητά γλυκαντικά. Η προσέγγισή τους χρησιμοποιεί έναν υπολογιστικό αλγόριθμο, ο οποίος είχε αρχικά σχεδιαστεί για τον εντοπισμό πιθανών φαρμάκων, προκειμένου να εντοπίσει εντελώς νέες ενώσεις που θα μπορούσαν τελικά να χρησιμοποιηθούν σε τρόφιμα και ποτά.
Σε αντίθεση με την έρευνα που επικεντρώνεται στη βελτίωση γνωστών γλυκαντικών, η νέα προσέγγιση θα μπορούσε να βοηθήσει στον εντοπισμό εντελώς διαφορετικών οικογενειών ενώσεων με γλυκιά γεύση, ανοίγοντας ενδεχομένως νέες κατευθύνσεις για την ανάπτυξη προϊόντων διατροφής με χαμηλές θερμίδες.
Μια ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τη δρ Σάιμα Ελ-Ατάουνεχ και τον καθ. Αμιράμ Γκόλντμπλουμ στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ προσάρμοσε ένα σύστημα μηχανικής μάθησης που είχε αρχικά αναπτυχθεί από την ομάδα του Γκόλντμπλουμ για την ανακάλυψη φαρμάκων, εφαρμόζοντάς το στην αναζήτηση πιθανών γλυκαντικών ενώσεων. Οι επιστήμονες τόνισαν ότι οι 92 ενώσεις είναι προβλέψεις που δημιουργήθηκαν από υπολογιστή και όχι επιβεβαιωμένα γλυκαντικά.
Η μελέτη —που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό με αξιολόγηση από ομοτίμους Food Chemistry— αντιμετωπίζει μια μακροχρόνια πρόκληση για τους παραγωγούς τροφίμων. Τα τεχνητά γλυκαντικά όπως η ασπαρτάμη, η σακχαρίνη και η σουκραλόζη προσφέρουν γλυκύτητα με λιγότερες ή μηδενικές θερμίδες σε σύγκριση με τη ζάχαρη, αλλά ορισμένα αφήνουν πικρή ή μεταλλική επίγευση. Οι ερευνητές προσπάθησαν να εντοπίσουν μόρια που προβλέπεται ότι ενεργοποιούν τον υποδοχέα γλυκιάς γεύσης του σώματος χωρίς να προκαλούν ταυτόχρονα πικρία.
Μια νέα προσέγγιση στη γλυκύτητα
Η ομάδα του Γκόλντμπλουμ ανέπτυξε το σύστημα μηχανικής μάθησης, με την ονομασία Iterative Stochastic Elimination (ISE), για την ανακάλυψη φαρμάκων. Οι ερευνητές το προσάρμοσαν για να εντοπίσουν χημικά χαρακτηριστικά που συνδέονται με ουσίες γλυκιάς και πικρής γεύσης. Τα μοντέλα εξετάζουν 205 μοριακές ιδιότητες, συμπεριλαμβανομένης της κατανομής των ηλεκτρικών φορτίων και του τρόπου με τον οποίο τα μόρια αλληλεπιδρούν με το λάδι και το νερό.
Η ομάδα εφάρμοσε τα μοντέλα σε τρεις χημικές βάσεις δεδομένων που περιέχουν περίπου 50,7 εκατομμύρια μόρια. Στη συνέχεια συνδύασε τις προβλέψεις με τη μοριακή πρόσδεση (molecular docking), μια προσομοίωση σε υπολογιστή που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση του τρόπου με τον οποίο μια ένωση μπορεί να συνδεθεί με έναν βιολογικό στόχο.
Ο στόχος ήταν ο ανθρώπινος υποδοχέας γλυκιάς γεύσης, ένα πρωτεϊνικό σύμπλοκο που αποτελείται από δύο συστατικά, τα T1R2 και T1R3. Οι δομικές πληροφορίες για τον υποδοχέα, που δημοσιεύθηκαν το 2025, επέτρεψαν στους ερευνητές να μοντελοποιήσουν πώς οι υποψήφιες ενώσεις θα μπορούσαν να συνδεθούν με αυτόν.
Η συνδυασμένη διαδικασία διαλογής περιόρισε το σύνολο σε 556 ενώσεις, από τις οποίες οι ερευνητές επέλεξαν 92 υποψήφιες για περαιτέρω διερεύνηση. Σαράντα τρεις δεν είχαν περισσότερα από ένα χειρόμορφα κέντρα, ένα χαρακτηριστικό που μπορεί να περιπλέξει τη χημική παραγωγή και τις δοκιμές επειδή τα μόρια μπορούν να υπάρχουν σε κατοπτρικές μορφές. Στις υπόλοιπες 49 δόθηκε προτεραιότητα επειδή τα μοντέλα προέβλεψαν ισχυρότερη γλυκύτητα και χαμηλότερη πικρία.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι 14 από τις 92 υποψήφιες ουσίες είχαν εμφανιστεί προηγουμένως σε διπλώματα ευρεσιτεχνίας που περιγράφουν ενώσεις οι οποίες αλληλεπιδρούν με τον υποδοχέα γλυκιάς γεύσης.
Οι επιστήμονες εντόπισαν επίσης μια σημαντική αδυναμία στο μοντέλο: κατέταξε λανθασμένα τη σουκραλόζη ως απίθανο να είναι γλυκιά. Απέδωσαν το σφάλμα σε περιορισμούς των χημικών παραδειγμάτων που χρησιμοποιήθηκαν για την εκπαίδευση του αλγορίθμου.
Το επόμενο βήμα είναι να δοκιμαστούν οι υποψήφιες ενώσεις πειραματικά, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν έχουν πράγματι γλυκιά γεύση, πόσο έντονη είναι η γλυκύτητά τους και εάν είναι ασφαλείς για χρήση σε προϊόντα διατροφής.




