Του Pesach Benson • 16 Νοεμβρίου 2026
Ιερουσαλήμ, 16 Νοεμβρίου 2026 (TPS-IL) — Μια νέα μελέτη υπό την καθοδήγηση του Πανεπιστημίου Μπεν-Γκουριόν της Νεγκέβ αποκάλυψε τρωτά σημεία στα ψηφιακά συστήματα ελέγχου που χρησιμοποιούν οι κατασκευαστές συνθετικού DNA, προειδοποιώντας ότι δυνητικά επικίνδυνες γενετικές αλληλουχίες μπορούν να παραλλαχθούν και να παραγγελθούν ηλεκτρονικά μέσω του διαχωρισμού τους σε μικρότερα, φαινομενικά ακίνδυνα τμήματα.
Οι ερευνητές ανέπτυξαν επίσης έναν νέο αλγόριθμο σχεδιασμένο να εντοπίζει τέτοιες συγκαλυμμένες απειλές, προσφέροντας μια πιθανή αναβάθμιση στα μέτρα βιοασφάλειας, καθώς η γενετική μηχανική γίνεται όλο και πιο προσιτή.
Το εξατομικευμένο DNA χρησιμοποιείται ευρέως από πανεπιστήμια, φαρμακευτικές εταιρείες και επιχειρήσεις βιοτεχνολογίας για την ανάπτυξη φαρμάκων, τη μελέτη ασθενειών, τη γενετική τροποποίηση μικροοργανισμών και την παραγωγή πρωτεϊνών. Ωστόσο, η τεχνολογία δημιουργεί επίσης μια πρόκληση βιοασφάλειας: τα ίδια συστήματα παραγγελιών μπορούν ενδεχομένως να γίνουν αντικείμενο εκμετάλλευσης για την απόκτηση γενετικού υλικού που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή επικίνδυνων βιολογικών ουσιών.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications, υπογραμμίζουν τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει ένας κλάδος στον οποίο οι πελάτες μπορούν να παραγγείλουν προσαρμοσμένες αλληλουχίες DNA μέσω διαδικτύου και να τις παραλάβουν απευθείας στα εργαστήριά τους.
Οι εταιρείες συνθετικού DNA ελέγχουν τακτικά τις παραγγελίες πελατών για αλληλουχίες που σχετίζονται με επικίνδυνους βιολογικούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων των τοξινών. Ωστόσο, τα υφιστάμενα πρότυπα ελέγχου απαιτούν γενικά οι ύποπτες αλληλουχίες να υπερβαίνουν ένα ελάχιστο μήκος, συνήθως 50 διαδοχικά γενετικά δομικά στοιχεία, γνωστά ως νουκλεοτίδια.
Ερευνητές υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Rami Pozis και της καθηγήτριας Isana Wexler-Lublinsky διαπίστωσαν ότι αυτή η απαίτηση δημιουργεί ένα πιθανό κενό. Διαιρώντας μια επικίνδυνη αλληλουχία σε μικρότερα τμήματα, ένας επιτιθέμενος θα μπορούσε να αποφύγει τον εντοπισμό, επειδή κανένα μεμονωμένο τμήμα δεν υπερβαίνει το όριο ελέγχου. Μόλις παραδοθούν, τα τμήματα θα μπορούσαν ενδεχομένως να επανασυναρμολογηθούν με τη χρήση τυπικών εργαστηριακών τεχνικών για να αναδημιουργηθεί η αρχική αλληλουχία παραγωγής τοξίνης.
«Οι επιτιθέμενοι γίνονται πιο εξελιγμένοι»
Η ερευνητική ομάδα ανέπτυξε έναν αλγόριθμο που ονομάζεται Gene Edit Distance (GED) για την αντιμετώπιση του τρωτού σημείου. Αντί να εξετάζει κάθε τμήμα DNA ανεξάρτητα, ο αλγόριθμος αξιολογεί εάν πολλαπλά τμήματα εντός μιας παραγγελίας θα μπορούσαν να συνδυαστούν ή να τροποποιηθούν ώστε να παραχθεί μια γνωστή τοξική αλληλουχία.
«Οι επιτιθέμενοι γίνονται πιο εξελιγμένοι, επομένως και τα αμυντικά συστήματα πρέπει να προχωρούν αναλόγως», δήλωσε η Shaked Tiuri-Atia, η μεταπτυχιακή φοιτήτρια που ηγήθηκε της μελέτης.
«Αντί απλώς να εξετάζουμε κάθε τμήμα ξεχωριστά και να ρωτάμε “Είναι τοξικό;”, ο αλγόριθμος GED εκτιμά την “προσπάθεια” που θα απαιτούνταν από έναν βιολόγο για να επανασυναρμολογήσει την τοξίνη στο εργαστήριο. Είναι αυτή η ευρεία οπτική που μας επιτρέπει να μπλοκάρουμε τις συγκαλυμμένες απειλές», εξήγησε.
Για να δοκιμάσουν τις υπάρχουσες δυνατότητες ελέγχου, οι ερευνητές δημιούργησαν μια βάση δεδομένων με αλληλουχίες τοξινών και εφάρμοσαν τρεις στρατηγικές συγκάλυψης: την εισαγωγή ακίνδυνου DNA μεταξύ των τμημάτων, την αναδιάταξη ή αντιστροφή των τμημάτων και την κατανομή των τμημάτων μεταξύ διαφόρων γενετικών δομών εντός μιας ενιαίας παραγγελίας.
Στη συνέχεια αξιολόγησαν δύο εμπορικά εργαλεία ελέγχου, το σύστημα ανοικτού κώδικα SeqScreen, το ευρέως χρησιμοποιούμενο εργαλείο στοίχισης αλληλουχιών BLAST και τον αλγόριθμό τους GED έναντι συγκαλυμμένων και μη τροποποιημένων αλληλουχιών τοξινών, καθώς και ακίνδυνων γενετικών αλληλουχιών.
Τα εμπορικά συστήματα και το SeqScreen εντόπισαν γενικά τις απειλές όταν τουλάχιστον ένα τμήμα υπερέβαινε τα 50 νουκλεοτίδια, σε συμφωνία με τις τρέχουσες κανονιστικές κατευθυντήριες γραμμές. Ωστόσο, τρεις αλληλουχίες που περιείχαν τμήματα μεγαλύτερα από αυτό το όριο διέφυγαν τον εντοπισμό. Οι εταιρείες που είναι υπεύθυνες για τα εργαλεία ελέγχου διερευνούν τις αποκλίσεις.
Το BLAST δυσκολεύτηκε να διακρίνει μεταξύ ακίνδυνων αλληλουχιών και συγκαλυμμένων αλληλουχιών τοξινών. Αντίθετα, το GED πέτυχε ακρίβεια 100% στον διαχωρισμό των δύο ομάδων, χωρίς να παράγει ψευδώς θετικά αποτελέσματα, σύμφωνα με τη μελέτη.
Οι ερευνητές δήλωσαν ότι ο αλγόριθμος αντιμετωπίζει επίσης μια σημαντική πρόκληση στον έλεγχο μικρών τμημάτων DNA: πολλές μικρές αλληλουχίες εμφανίζονται φυσικά και δεν είναι επικίνδυνες. Συνδυάζοντας πολλαπλά τμήματα σε μεγαλύτερα ερωτήματα, το GED μπορεί να εντοπίσει πιθανές απειλές μειώνοντας παράλληλα τους ψευδείς συναγερμούς.
«Αυτή η μελέτη αποτελεί παράδειγμα μιας προληπτικής δοκιμής διείσδυσης, η οποία στοχεύει στην εξέταση τρωτών σημείων ασφαλείας και επιτρέπει στις εταιρείες βιοτεχνολογίας να τα διορθώσουν πριν αρχίσουν να τα εκμεταλλεύονται εχθρικοί παράγοντες», δήλωσε ο καθηγητής Pozis.
Οι ερευνητές μοιράστηκαν τη βάση δεδομένων τους με συγκαλυμμένες αλληλουχίες με διεθνείς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένης της Διεθνούς Κοινοπραξίας Σύνθεσης Γονιδίων (IGSC) και της Ερευνητικής Κοινοπραξίας Συνθετικής Βιολογίας (SBRC), για να συμβάλουν στη βελτίωση των προτύπων ελέγχου του κλάδου.
«Το μήνυμα είναι σαφές: όσο πιο προσιτή είναι η βιολογία στο κοινό, τόσο πιο σφιχτό πρέπει να είναι το ψηφιακό προστατευτικό της περίβλημα», δήλωσε ο Pozis.
Ο πηγαίος κώδικας του αλγορίθμου GED έχει καταστεί διαθέσιμος στο κοινό.