Του Pesach Benson • 2 Ιουλίου 2026
Ιερουσαλήμ, 2 Ιουλίου, 2026 (TPS-IL) — Ισραηλινοί επιστήμονες δημιούργησαν μια μέθοδο για τη μετατροπή ανθρώπινων κυττάρων σε προγραμματιζόμενα συστήματα «λήψης αποφάσεων», επιτρέποντάς τους να αξιολογούν πολλαπλά βιολογικά σήματα ταυτόχρονα προτού ανταποκριθούν. Η ανακαίνυση θα μπορούσε να προωθήσει σημαντικά την ανάπτυξη ιατρικών θεραπειών επόμενης γενιάς, όπου τα τροποποιημένα κύτταρα διαγνώσκουν ασθένειες από το εσωτερικό του σώματος και παρέχουν στοχευμένη θεραπεία μόνο όταν είναι απαραίτητο.
Ερευνητές στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ έχουν αναπτύξει μια μέθοδο για τη γενετική μηχανική ανθρώπινων κυττάρων σε προγραμματιζόμενα συστήματα «λήψης αποφάσεων» που μπορούν να επεξεργάζονται και να ανταποκρίνονται σε πολλαπλά βιολογικά σήματα ταυτόχρονα. Η πρόοδος αυτή φέρνει τα πράγματα ένα βήμα πιο κοντά σε αυτό που οι ερευνητές περιγράφουν ως προγραμματιζόμενες ζωντανές θεραπείες.
Οι επιστήμονες επιδιώκουν εδώ και καιρό να σχεδιάζουν κύτταρα που μπορούν να αναγνωρίζουν ασθένειες και να ανταποκρίνονται αυτόματα. Ωστόσο, τα παραδοσιακά γενετικά κυκλώματα τείνουν να γίνονται λιγότερο αποτελεσματικά καθώς γίνονται πιο σύνθετα. Κάθε πρόσθετο επίπεδο γενετικής «λογικής» εισάγει βιολογικό θόρυβο, μειώνοντας την αξιοπιστία και καθιστώντας τα εν λόγω συστήματα δύσκολα στην κλιμάκωση για κλινική χρήση.
Η νέα προσέγγιση, που αναπτύχθηκε από την υποψήφια διδάκτορα Keren Roas και τον Δρ. Lior Nissim, αντιμετωπίζει αυτόν τον περιορισμό μειώνοντας τον αριθμό των γενετικών βημάτων που απαιτούνται για τη λήψη κυτταρικών αποφάσεων. Αντί να βασίζεται σε μακριές αλυσίδες διαδοχικών αντιδράσεων, το σύστημα χρησιμοποιεί τη διασύνδεση RNA (trans-splicing), μια φυσική κυτταρική διαδικασία κατά την οποία θραύσματα γενετικών μηνυμάτων συνδέονται μεταξύ τους. Οι ερευνητές συνδύασαν αυτό με τροποποιημένα ρυθμιστικά στοιχεία που λειτουργούν σαν συμπαγείς βιολογικοί επεξεργαστές.
Αναδομώντας τον τρόπο με τον οποίο επεξεργάζονται οι γενετικές οδηγίες, το σύστημα επιτρέπει στα κύτταρα να αξιολογούν πολλαπλά βιολογικά σήματα την ίδια στιγμή αντί το ένα μετά το άλλο. Με πρακτικούς όρους, ένα κύτταρο μπορεί να αξιολογήσει πολλές συνθήκες παράλληλα και να ανταποκριθεί μόνο όταν υπάρχει ο σωστός συνδυασμός, βελτιώνοντας την αποδοτικότητα και μειώνοντας παράλληλα τον αριθμό των απαιτούμενων γενετικών στοιχείων.
Για να αποδείξουν την ιδέα, η ομάδα κατασκεύασε βιολογικές συσκευές που μιμούνται βασικά στοιχεία των υπολογιστικών συστημάτων. Αυτές περιελάμβαναν έναν βιολογικό «πλήρη αθροιστή», ικανό να εκτελεί δυαδική αριθμητική, και έναν βιολογικό «πολυπλεξέα», ο οποίος επιλέγει μεταξύ διαφορετικών σημάτων εισόδου. Χρησιμοποιήθηκαν φθορίζουσες πρωτεΐνες για την οπτικοποίηση των αποτελεσμάτων μέσα στα ζωντανά κύτταρα, επιτρέποντας στους ερευνητές να παρατηρήσουν τα τροποποιημένα κυκλώματα να λειτουργούν σε πραγματικό χρόνο.
Το σύστημα ενσωματώνει επίσης έναν ενσωματωμένο μηχανισμό ασφαλείας: εάν ένα κύτταρο εντοπίσει μια μη έγκυρη ή υπερφορτωμένη διαμόρφωση, παράγει ένα προειδοποιητικό σήμα. Οι ερευνητές λένε ότι αυτό το χαρακτηριστικό θα μπορούσε να βοηθήσει στον εντοπισμό σφαλμάτων και στη βελτίωση του ελέγχου σε μελλοντικές πειραματικές και θεραπευτικές εφαρμογές.
Οι ερευνητές τόνισαν ότι το σύστημα παραμένει σε πειραματικό στάδιο και δεν έχει δοκιμαστεί ακόμη σε κλινικό περιβάλλον.
Η προσέγγιση θα μπορούσε να έχει μελλοντικές εφαρμογές στη στοχευμένη θεραπεία του καρκίνου, στην οποία τα τροποποιημένα κύτταρα θα προγραμματίζονταν να αναγνωρίζουν συγκεκριμένους συνδυασμούς σημάτων που σχετίζονται με όγκους πριν απελευθερώσουν μια θεραπευτική απόκριση. Αυτή η υπό όρους ενεργοποίηση θα μπορούσε να βοηθήσει στη μείωση της βλάβης στους υγιείς ιστούς σε σύγκριση με ορισμένες συμβατικές θεραπείες.
Στην έρευνα ανοσοθεραπείας, η ομάδα απέδειξε μια έκδοση του σύστηματος στην οποία τα κύτταρα προγραμματίστηκαν να παράγουν Ιντερλευκίνη-15 (IL-15), μια πρωτεΐνη που ενισχύει τη δραστηριότητα των ανοσοκυττάρων που καταπολεμούν τον καρκίνο. Μελλοντικές επαναλήψεις θα μπορούσαν να επιτρέψουν την ακριβέστερη ανοσολογική ενεργοποίηση, περιορίζοντας την περιττή διέγερση αλλού στο σώμα.
Μια άλλη πιθανή εφαρμογή είναι η εντοπισμένη χορήγηση φαρμάκων. Αντί να διανέμονται τα φάρμακα συστηματικά, τα τροποποιημένα κύτταρα θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως εσωτερικοί αισθητήρες και μονάδες παραγωγής, παράγοντας θεραπευτικά μόρια μόνο όταν εντοπίζονται ειδικές συνθήκες ασθένειας στο άμεσο περιβάλλον τους.
Οι ερευνητές προτείνουν ότι η προσέγγιση θα μπορούσε τελικά να υποστηρίξει την ανάπτυξη φαρμάκων που έχουν σχεδιαστεί περισσότερο σαν λογισμικό, στα οποία ο βιολογικός «κώδικας» καθοδηγεί τα ζωντανά κύτταρα να διαγνώσουν και να θεραπεύσουν ασθένειες. Ωστόσο, τονίζουν ότι το έργο παραμένει πειραματικό.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications.