Των Πέσες Μπένσον και Ομέρ Νοβόσελσκι • 14 Σεπτεμβρίου 2026
Ιερουσαλήμ, 14 Σεπτεμβρίου 2026 (TPS-IL) — Για τους περισσότερους επιβάτες, η κοσμική ακτινοβολία κατά τη διάρκεια μιας πτήσης είναι ένα μικρό μέρος της καθημερινής έκθεσης. Αλλά για τους πιλότους και τα μέλη πληρώματος θαλάμου διακυβέρνησης που περνούν εκατοντάδες ώρες στον αέρα κάθε χρόνο, αυτές οι διαφορές μπορούν να αθροιστούν. Νέες μετρήσεις πάνω από το νότιο Ισραήλ δίνουν στους επιστήμονες μια πιο ξεκάθαρη εικόνα του πώς η ακτινοβολία σε υψόμετρα πτήσης αλλάζει με τη δραστηριότητα του Ήλιου.
Η μελέτη δεν σημαίνει ότι οι επιβάτες αντιμετωπίζουν έναν νέο κίνδυνο ακτινοβολίας. Η σημασία της έγκειται στο ότι παρέχει σπάνιες, άμεσες μετρήσεις της κοσμικής ακτινοβολίας πάνω από τη Μέση Ανατολή και δείχνει ότι το περιβάλλον ακτινοβολίας σε υψόμετρο πτήσης αλλάζει με τη δραστηριότητα του Ήλιου. Για τα πληρώματα αεροσκαφών που περνούν εκατοντάδες ώρες στον αέρα κάθε χρόνο, μια καλύτερη κατανόηση αυτών των διακυμάνσεων θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακριβέστερες εκτιμήσεις της μακροχρόνιας επαγγελματικής έκθεσης.
«Ο Ήλιος στην πραγματικότητα μας προστατεύει από κάποια κοσμική ακτινοβολία. Όταν η ηλιακή δραστηριότητα μειώνεται, αυτή η θωράκιση εξασθενεί και περισσότερες γαλαξιακές κοσμικές ακτίνες μπορούν να φτάσουν στην ατμόσφαιρα της Γης», εξήγησε στο The Press Service of Israel ο συγγραφέας της μελέτης, δρ Ρόι Γανίβ.
Ο Γανίβ, από το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ και το Ιατρικό Κέντρο Σέμπα, διεξήγαγε την έρευνα με τον καθηγητή Γόαβ Γιαΐρ από το Πανεπιστήμιο Ράιχμαν και τον καθηγητή Κόλιν Πράις από το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ.
Τα ευρήματα βασίζονται σε έξι εκτοξεύσεις αερόστατων μεγάλης υψομετρικής εμβέλειας που πραγματοποιήθηκαν πάνω από το νότιο Ισραήλ μεταξύ 2014 και 2016. Τα αερόστατα μετέφεραν ανιχνευτές ακτινοβολίας σε υψόμετρα περίπου 35 χιλιομέτρων, επιτρέποντας στους ερευνητές να μετρήσουν την ακτινοβολία από κοντά στο έδαφος έως την ανώτερη ατμόσφαιρα, συμπεριλαμβανομένων των υψομέτρων που φτάνουν τα εμπορικά αεροσκάφη.
Η ασπίδα του Ήλιου
Οι μετρήσεις έδειξαν μια αντίστροφη σχέση μεταξύ της ηλιακής δραστηριότητας και της ακτινοβολίας που ανιχνεύθηκε από τα όργανα, με συσχέτιση μείον 0,71. Με άλλα λόγια, τα επίπεδα ακτινοβολίας αυξήθηκαν καθώς η ηλιακή δραστηριότητα μειώθηκε.
Οι ερευνητές προειδοποιούν, ωστόσο, ότι η μελέτη περιελάμβανε περιορισμένο αριθμό παρατηρήσεων, επομένως η συσχέτιση θα πρέπει να θεωρηθεί ενδεικτική και όχι στατιστικά οριστική.
Με βάση τη σχέση που μέτρησαν, οι ερευνητές εκτίμησαν ότι το συστατικό ακτινοβολίας που ανιχνεύθηκε από τα όργανά τους θα μπορούσε να είναι περίπου 40% έως 60% υψηλότερο κατά τις συνθήκες ηλιακού ελάχιστου παρά κατά τις περιόδους μέγιστης ηλιακής δραστηριότητας. Αλλά ο Γανίβ τόνισε στο TPS-IL ότι πρόκειται για μια παρέκταση, όχι για άμεση μέτρηση που έγινε κατά τη διάρκεια του ηλιακού ελάχιστου.
Για τους περιστασιακούς επιβάτες, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας, δεδομένου ότι η πρόσθετη ακτινοβολία από λίγες πτήσεις ανά έτος είναι μικρή σε σύγκριση με τη συνολική φυσική έκθεση στην ακτινοβολία. Για τους πολύ συχνούς ταξιδιώτες και ιδιαίτερα τα πληρώματα αεροσκαφών, η σωρευτική έκθεση γίνεται πιο σχετική. Τα επίπεδα ακτινοβολίας εξαρτώνται όχι μόνο από τον ηλιακό κύκλο, αλλά και από το υψόμετρο πτήσης, το γεωγραφικό πλάτος, τη διαδρομή και τη διάρκεια. Όσο μεγαλύτερη και ψηλότερη είναι η πτήση, και σε υψηλότερα γεωγραφικά πλάτη, η έκθεση θα αυξάνεται.
Ο Γανίβ πρόσθεσε ότι η Διεθνής Επιτροπή Ραδιολογικής Προστασίας θεωρεί την έκθεση στην ακτινοβολία για τους περισσότερους περιστασιακούς επιβάτες «αμελητέα».
Οι ερευνητές συνέκριναν επίσης τις μετρήσεις των αερόστατων τους με το EXPACS/PARMA, ένα υπολογιστικό μοντέλο που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση της ακτινοβολίας κοσμικών ακτίνων στην ατμόσφαιρα της Γης. Οι μετρήσεις ταιριάζουν στενά με τις προβλέψεις του μοντέλου για το ηλεκτρομαγνητικό συστατικό της ακτινοβολίας.
Το επόμενο βήμα των ερευνητών είναι να μετρήσουν περισσότερα συστατικά του περιβάλλοντος ακτινοβολίας, ιδιαίτερα τα νετρόνια, και να συλλέξουν παρατηρήσεις κατά τη διάρκεια διαφορετικών φάσεων του ηλιακού κύκλου.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό με κριτές Journal of Geophysical Research: Atmospheres.