Ιερουσαλήμ, 13 Μαΐου 2026 (TPS-IL) — Επιστήμονες αποκάλυψαν έναν άγνωστο έως τώρα μηχανισμό επικοινωνίας μεταξύ των κυττάρων που ενδέχεται να συμβάλει στην εξήγηση του γιατί ορισμένες αντικαρκινικές θεραπείες υπήρξαν λιγότερο αποτελεσματικές από το αναμενόμενο, ανακοίνωσε το Πανεπιστήμιο της Χάιφα.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό με κριτές Nature Communications, εστιάζει στον υποδοχέα Notch, ένα ιδιαίτερα συντηρημένο μόριο σηματοδότησης που εμπλέκεται στον τρόπο με τον οποίο τα κύτταρα στέλνουν και λαμβάνουν οδηγίες ανάπτυξης και ρύθμισης, συμπεριλαμβανομένων διαδικασιών που σχετίζονται με τον καρκίνο. Μέχρι τώρα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι ο Notch λειτουργούσε πρωτίστως ως υποδοχέας που λαμβάνει σήματα από άλλα κύτταρα στην κυτταρική επιφάνεια.
Ωστόσο, η ισραηλινή έρευνα υποδηλώνει ότι ο υποδοχέας έχει έναν πρόσθετο ρόλο. Σε ορισμένα πλαίσια, ο Notch ενδέχεται επίσης να συμμετέχει στην «αντίστροφη σηματοδότηση», επηρεάζοντας άμεσα τα γειτονικά κύτταρα. Αυτή η εξωτερική επικοινωνία μπορεί να πυροδοτήσει κοντινά κύτταρα ώστε να περικυκλώσουν ζωντανά κύτταρα σε μια διαδικασία γνωστή ως φαγοπτόωση. Αυτός ο μηχανισμός συνδέεται συνήθως με την απομάκρυνση νεκρών ή κατεστραμμένων κυττάρων, και όχι υγιών.
«Είναι πιθανό ότι ο νέος μηχανισμός που ανακαλύψαμε θα μπορούσε να βοηθήσει στην εξήγηση του γιατί οι θεραπείες που επικεντρώνονται μόνο στην εσωτερική σηματοδότηση εντός των κυττάρων δεν έχουν οδηγήσει σε αξιοσημείωτα αποτελέσματα μέχρι στιγμής, δεδομένου ότι ο υποδοχέας Notch ενδέχεται επίσης να επηρεάζει τα γειτονικά κύτταρα», δήλωσε η καθ. Χίλα Τολενάνο, μία εκ των συγγραφέων της μελέτης.
Η έρευνα διεξήχθη υπό την ηγεσία των υποψήφιων διδακτόρων Χέμπα Άμπου Ρούμι και Νιβίν Σαρχάν στο εργαστήριο της Τολενάνο στο Τμήματος Ανθρώπινης Βιολογίας του πανεπιστημίου.
Τα κύτταρα επικοινωνούν συνεχώς μέσω μοριακών σημάτων, επιτρέποντας στους ιστούς να αναπτύσσονται, να επαναφέρονται και να λειτουργούν σωστά. Η οδός Notch έχει αναγνωριστεί εδώ και καιρό ως ένας από τους κεντρικούς ρυθμιστές αυτού του συστήματος, και διαταραχές στη δραστηριότητά του έχουν συνδεθεί με τον καρκίνου και διάφορες γενετικές διαταραχές.
Για να διερευνήσουν εάν ο Notch έχει πρόσθετους ρόλους πέρα από την καθιερωμένη λειτουργία του, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τη μυγούλα των φρούτων Drosophila melanogaster ως οργανισμό-μοντέλο. Κατέγραψαν την κυτταρική συμπεριφορά χρησιμοποιώντας ζωντανή απεικόνιση, φθορίζοντες δείκτες και στοχευμένες γενετικές τροποποιήσεις.
Τα αποτελέσματα αμφισβητούν το τυπικό μοντέλο σηματοδότησης Notch. Ο υποδοχέας βρέθηκε να αλληλεπιδρά άμεσα με έναν διαφορετικό υποδοχέα σε γειτονικά κύτταρα που ονομάζεται Draper, ο οποίος εμπλέκεται στην κυτταρική κάθαρση και την απομάκρυνση υπολειμμάτων. Αυτή η αλληλεπίδραση πυροδότησε τα γειτονικά κύτταρα ώστε να περικυκλώσουν ζωντανά κύτταρα, απομακρύνοντάς τα αποτελεσματικά από τον ιστό.
Σημαντικό είναι ότι αυτό το αποτέλεσμα συνέβη ανεξάρτητα από την ευρέως γνωστή εσωτερική οδό σηματοδότησης του Notch. Ακόμη και όταν η εσωτερική σηματοδότηση απενεργοποιήθηκε πειραματικά, το αποτέλεσμα της εξωτερικής σηματοδότησης παρέμεινε. Αυτό δείχνει ότι ο Notch διαθέτει δύο διακριτές λειτουργικές μορφές: μία που λειτουργεί εντός του κυττάρου και μία άλλη που επηρεάζει τα γειτονικά κύτταρα μέσω άμεσης αλληλεπίδρασης.
Η μελέτη διαπίστωσε επίσης μια σαφή συσχέτιση μεταξύ των επιπέδων του Notch και της εξάλειψης κυττάρων: υψηλότερα επίπεδα Notch αύξησαν τον ρυθμό περικύκλωσης κυττάρων, ενώ τα μειωμένα επίπεδα τον μείωσαν. Όταν ο υποδοχέας Draper αφαιρέθηκε, η διαδικασία αποκλείστηκε πλήρως, επιβεβαιώνοντας τον ουσιαστικό του ρόλο στον μηχανισμό.
Οι ερευνητές λένε ότι αυτά τα ευρήματα ενδέχεται να προκαλέσουν μια επανεκτίμηση του πώς μελετώνται οι ασθένειες που σχετίζονται με τον Notch, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων μορφών καρκίνου. Πλλές πειραματικές θεραπείες έχουν εστιάσει κυρίως στον αποκλεισμό των εσωτερικών οδών σηματοδότησης εντός των επηρεαζόμενων κυττάρων. Τα ευρήματα ενδέχεται να ανοίξουν τον δρόμο για θεραπείες που επαναπρογραμματίζουν τα περιβάλλοντα κύτταρα ώστε να αναγνωρίζουν και να απομακρύνουν τα καρκινικά κύτταρα πιο αποτελεσματικά.