Του Pesach Benson • 20 Οκτωβρίου 2025
Ιερουσαλήμ, 20 Οκτωβρίου 2025 (TPS-IL) — Μια νέα διεθνής μελέτη υπό την ηγεσία Ισραηλινών και Γερμανών επιστημόνων αποκάλυψε ένα πρωτεϊνικό σύστημα που θα μπορούσε να βοηθήσει στην εξήγηση του γιατί ορισμένοι ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου αποτυγχάνουν να ανταποκριθούν στη χημειοθεραπεία.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Molecular Oncology, ανοίγουν τον δρόμο για πιο εξατομικευμένες και αποτελεσματικές θεραπευτικές αγωγές για έναν από τους πιο θανατηφόρους καρκίνους παγκοσμίως.
Ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι η τρίτη κύρια αιτία θανάτων που σχετίζονται με τον καρκίνο παγκοσμίως. Ανάλογα με το στάδιο της νόσου, συνήθως αντιμετωπίζεται με έναν συνδυασμό προσεγγίσεων, όπως χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία, ανοσοθεραπεία, χειρουργική επέμβαση, στοχευμένη θεραπεία και παρηγορητική φροντίδα.
Ενώ η χημειοθεραπεία παραμένει βασικός πυλώνας της θεραπείας, πολλοί ασθενείς βιώνουν αντοχή στα φάρμακα που περιορίζει την αποτελεσματικότητά της. Επιδιώκοντας να κατανοήσουν το γιατί, επιστήμονες από το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, το Πανεπιστημιακό Ίδρυμα Ιατρικής του Μαγδεμβούργου και το Πανεπιστήμιο Ότο φον Γκέρικε ανέλυσαν δείγματα όγκων και υγιούς ιστού από 32 ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου, ενσωματώνοντας προηγμένη αλληλούχιση, ιστολογική ανάλυση και μοντέλα όγκων που προέρχονται từ ασθενείς.
Η ομάδα — με επικεφαλής τους καθ. Michal Linial, καθ. Or Kakhlon και την ερευνητρία Keren Zohar από το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο, μαζί με τον καθ. Ulf D. Kahlert και τον δρ. Marco Strecker από το Πανεπιστημιακό Ίδρυμα Ιατρικής του Μαγδεμβούργου — εντόπισε έναν κρίσιμο ρόλο για ένα πρωτεϊνικό σύστημα γνωστό ως μεταφορέας κυστίνης/γλουταμινικού, ή Xc-. Αυτό το σύστημα βοηθά τα καρκινικά κύτταρα να διαχειρίζονται το οξειδωτικό στρες και να αντιστέκονται στον προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο, επιτρέποντας στους όγκους να επιβιώνουν από τη χημειοθεραπεία.
«Η μελέτη μας δείχνει τη δύναμη της ενσωμάτωσης δεδομένων συγκεκριμένων για τον ασθενέί με λειτουργικά μοντέλα», δήλωσε η Linial. «Αυτή η προσέγγιση δεν προσδιορίζει απλώς τι κάνει τον όγκο κάθε ασθενούς μοναδικό, μας δείχνει πού ο καρκίνος είναι πιο ευάλωτος».
Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στο γονίδιο SLC7A11 (επίσης γνωστό ως xCT), το οποίο υπερεκφραζόταν σταθερά στα δείγματα όγκων. Σε συνεργασία με ένα γονίδιο-εταίρο, σχηματίζει τον μεταφορέα Xc- — έναν μοριακό μηχανισμό που επιτρέπει στα καρκινικά κύτταρα να απορροφούν κυστίνη και να αποβάλλουν γλουταμινικό, διατηρώντας την ισορροπία που απαιτείται για την επιβίωση υπό το στρες της θεραπείας.
Όταν οι επιστήμονες διέκοψαν αυτό το σύστημα μεταφορέων σε εργαστηριακά πειράματα και οργανοειδή που προέρχονται από ασθενείς, οι όγκοι έγιναν πιο ευαίσθητοι στη χημειοθεραπεία. Ανακάλυψαν επίσης μια χαρακτηριστική πρωτεϊνική «υπογραφή» στις επιφάνειες των καρκινικών κυττάρων που θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως βιοδείκτης για την πρόβλεψη ποιοι ασθενείς είναι πιθανό να αντισταθούν στις τυπικές θεραπείες.
«Αυτά τα ευρήματα θα μπορούσαν να βοηθήσουν στον σχεδιασμό νέων θεραπειών που είναι ταυτόχρονα πιο αποτελεσματικές και πιο εξατομικευμένες, προσφέροντας ελπίδα σε ασθενείς που αντιμετωπίζουν αυτήν την καταστrofική ασθένεια», δήλωσε ο Kahlert.
Η μελέτη υπογραμμίζει επίσης τη σημασία της φεροπτωσης, μιας μορφής προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου την οποία τα καρκινικά κύτταρα συχνά αποφεύγουν. Επειδή οι ίδιες μοριακές οδοί εμπλέκονται στην προστασία των νευρώνων, οι ερευνητές πιστεύουν ότι τα ευρήματά τους θα μπορούσαν να έχουν επιπτώσεις πέρα από τον καρκίνο του παχέος εντέρου, ενημερώνοντας ενδεχομένως μελέτες άλλων καρκίνων και νευρολογικών διαταραχών.
Σύμφωνα με την ομάδα, οι βιοπληροφοριακές αναλύσεις που διεξήγαγε η Keren Zohar ήταν κρίσιμες για την απομόνωση παραγόντων συγκεκριμένων για τον ασθενή που οδηγούν στην αντοχή στα φάρμακα. Συγκρίνοντας κάθε δείγμα όγκου με ένα υγιές δείγμα από τον ίδιο ασθενέα, οι ερευνητές μπόρεσαν να ξεπεράσουν τη φυσική μεταβλητότητα μεταξύ των όγκων και να εντοπίσουν ακριβείς μοριακές διαφορές που συνδέονται με τα θεραπευτικά αποτελέσματα.
Η ανακάλυψη τοποθετεί τον μεταφορέα Xc- ως έναν προγνωστικό θεραπευτικό στόχο και ενισχύει τη δυνατότητα της εξατομικευμένης φαρμακογονιδιωματικής — της μελέτης του πώς τα γονίδια επηρεάζουν την απόκριση ενός ατόμου στα φάρμακα — για την καθοδήγηση της μελλοντικής φροντίδας του καρκίνου.
«Όσο περισσότερο κατανοούμε τα μοριακά “αποτυπώματα” που καθορίζουν κάθε όγκο, τόσο πιο κοντά φτάνουμε σε θεραπείες που ταιριάζουν πραγματικά στον ασθενέα, όχι μόνο στην ασθένεια», δήλωσε η Linial.
Η ανακάλυψη θα μπορούσε να βοηθήσει τους γιατρούς να προβλέψουν την αντοχή στη χημειοθεραπεία, να καθοδηγήσουν την εξατομικευμένη θεραπεία και να εμπνεύσουν νέα φάρμακα που εμποδίζουν τον μεταφορέα Xc-. Δεδομένου ότι οι ίδιες οδοί επηρεάζουν την επιβίωση των νευρώνων, τα ευρήματα ενδέχεται επίσης να βοηθήσουν την έρευνα σε νευρολογικές ασθένειες όπως το Αλτσχάιμερ και το Πάρκινσον.




