Από TPS-IL • 18 Ιανουαρίου 2026
Ιερουσαλήμ, 18 Ιανουαρίου 2026 (TPS-IL) — Για πρώτη φορά, επιστήμονες εντόπισαν τα συγκεκριμένα κύτταρα που επιτρέπουν σε σοβαρά κατεστραμμένο ιστό να αναγεννηθεί μετά από εκτεταμένη καταστροφή, μια ανακάλυψη που θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αποτρέπεται η υποτροπή του καρκίνου, δήλωσαν ερευνητές του Ινστιτούτου Επιστημών Weizmann στο The Press Service of Israel.
Η μελέτη τους, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications, εστιάζει σε ένα φαινόμενο γνωστό εδώ και δεκαετίες ως «αντιρρο」,τική πολλαπλασιαστική διαδικασία» — την ικανότητα του ιστού να αναπτύσσεται ξανά αφού η ακτινοβολία εξουδετερώσει μεγάλους αριθμούς κυττάρων. Το φαινόμενο παρατηρήθηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1970 σε μύγες των φρούτων, αλλά μέχρι τώρα οι επιστήμονες δεν γνώριζαν ποια κύτταρα ήταν υπεύθυνα ούτε πώς λειτουργούσε η διαδικασία σε μοριακό επίπεδο.
Ο καθηγητής Eli Arama από το Τμήμα Μοριακής Γενετικής του Ινστιτούτου Weizmann, ο οποίος επέβλεψε τη μελέτη, δήλωσε στο TPS-IL ότι, αν και το ίδιο το φαινόμενο δεν ήταν καινούργιο, το να παρακολουθεί κανείς τη διαδικασία να εκτυλίσσεται σε κυτταρικό επίπεδο ήταν πρωτοφανές.
«Το φαινόμενο είχε εντοπιστεί 50 χρόνια πριν. Ήταν κατανοητό ότι δεν πεθαίνουν όλα τα κύτταρα μετά την ακτινοβολία. Ορισμένα επιβιώνουν, διαιρούνται και αναδημιουργούν τον ιστό. Αλλά κανείς δεν είχε δει πραγματικά αυτά τα κύτταρα. Καταφέραμε να τα εντοπίσουμε για πρώτη φορά», είπε.
Χρησιμοποιώντας προηγμένα γενετικά εργαλεία και ζωντανή παρακολούθηση σε ιστό από μύγες των φρούτων, οι ερευνητές ανακάλυψαν έναν μικρό πληθυσμό κυττάρων που ενεργοποιούν τα πρώιμα στάδια του κυτταρικού προγράμματος αυτοκαταστροφής, γνωστού ως απόπτωση, αλλά στη συνέχεια σταματούν λίγο πριν πεθάνουν. Αυτά τα κύτταρα επιβιώνουν από την ακτινοβολία, πολλαπλασιάζονται γρήγορα και οδηγούν στην ανοικοδόμηση του κατεστραμμένου ιστού.
«Έγιναν ορατά περίπου 24 ώρες μετά την ακτινοβολία, και μέσα στις επόμενες 24 ώρες ολόκληρος ο ιστός ανοικοδομείται», εξήγησε ο Arama.
Στην καρδιά της ανακάλυψης βρίσκονται οι κασπάσες, ένζυμα γνωστά κυρίως για την πρόκληση κυτταρικού θανάτου. Η μελέτη διαπίστωσε ότι σε αυτά τα κύτταρα που οδηγούν στην αναγέννηση, οι κασπάσες ενεργοποιούνται αλλά στη συνέχεια περιορίζονται, επιτρέποντας στα κύτταρα να επιβιώνουν ενώ εξακολουθούν να πυροδοτούν σήματα που προάγουν την ανάπτυξη σε γειτονικά κύτταρα. Το αποτέλεσμα είναι μια αυστηρά ελεγχόμενη έκρηξη αναγέννησης, και όχι ανεξέλεγκτη ανάπτυξη.
Αυτή η ισορροπία είναι κρίσιμη και μπορεί να βοηθήσει στην εξήγηση ενός ανησυχητικού μοτίβου που παρατηρείται στη θεραπεία του καρκίνου. Οι όγκοι που επανεμφανίζονται μετά τη θεραπεία με ακτινοβολία είναι συχνά πιο επιθετικοί και ανθεκτικοί σε περαιτέρω θεραπεία. Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο ίδιος μηχανισμός επιβίωσης που επιτρέπει στον υγιή ιστό να αναγεννηθεί μπορεί επίσης να αξιοποιηθεί από τα καρκινικά κύτταρα.
«Ο καρκίνος φαίνεται να χρησιμοποιεί έναν παρόμοιο μηχανισμό. Αλλά τώρα που κατανοούμε τον μηχανισμό που επιτρέπει σε αυτά τα κύτταρα να επιβιώνουν, ίσως μπορέσουμε να τον χειριστούμε ώστε να μην το κάνουν», δήλωσε ο Arama.
Σύμφωνα με ανακοίνωση του Ινστιτούτου Weizmann, οι επιπτώσεις εκτείνονται πολύ πέρα από τη βασική βιολογία. Μαθαίνοντας πώς να εμποδίζουν επιλεκτικά την επιβίωση στα καρκινικά κύτταρα, οι επιστήμονες ελπίζουν να βελτιώσουν τα αποτελέσματα της ακτινοθεραπείας.
Ταυτόχρονα, τα ευρήματα θα μπορούσαν να καθοδηγήσουν νέες στρατηγικές στην αναγεννητική ιατρική, επιταχύνοντας την επούλωση μετά από τραυματισμό ή χειρουργική επέμβαση. Ειδικότερα, η έρευνα αυξάνει τη δυνατότητα βελτίωσης της επούλωσης για εγκαύματα, χειρουργική ανάρρωση και τραυματισμούς οργάνων, ενισχύοντας παράλληλα τους καλλιεργημένους στο εργαστήριο ιστούς και τις μεταμοσχεύσεις οργάνων.
Επιπλέον, ενεργοποιώντας ή μιμούμενοι τα μονοπάτια «ανάστασης» του ιστού, μπορεί να είναι δυνατή η επιβράδυνση ή η αναστροφή της βλάβης σε περιπτώσεις εκφυλιστικών ασθενειών όπως το Αλτσχάιμερ και το Πάρκινσον.
«Γι’ αυτό η κατανόηση αυτού του μηχανισμού είναι τόσο σημαντική», είπε ο Arama, «με την ελπίδα ότι τα επόμενα χρόνια θα μπορέσει να εφαρμοστεί κλινικά».




