Του Pesach Benson • 15 Σεπτεμβρίου 2025
Ιερουσαλήμ, 15 Σεπτεμβρίου, 2025 (TPS-IL) — Διεθνής ερευνητική ομάδα με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο Μπεν Γκουριόν του Νεγκέβ αποκάλυψε νέα βιολογικά στοιχεία ότι η διατροφή μπορεί να επηρεάσει άμεσα τη γήρανση του εγκεφάλου, επισημαίνοντας δύο πρωτεΐνες στο αίμα ως βασικούς δείκτες.
Η μελέτη, η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα τη Δευτέρα και δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Clinical Nutrition, διαπίστωσε ότι τα επίπεδα της γαλεκτίνης-9 και της δεκορίνης, πρωτεϊνών που συνδέονται με την επιταχυνόμενη γήρανση του εγκεφάλου, μειώθηκαν σημαντικά στους συμμετέχοντες που ακολούθησαν μια πράσινη μεσογειακή διατροφή πλούσια σε πολυφαινόλες από πηγές όπως το πράσινο τσάι και το υδρόβιο φυτό mankay.
Η έρευνα διεξήχθη στο πλαίσιο της δοκιμής DIRECT PLUS, μιας από τις πιο εκτεταμένες μελέτες διατροφικής παρέμβασης με μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου στον κόσμο, στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 300 συμμετέχοντες που παρακολουθήθηκαν επί 18 μήνες. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τρεις διατροφικές ομάδες και πραγματοποιήθηκαν μαγνητικές τομογραφίες ολόκληρου του εγκεφάλου πριν από την έναρξη της μελέτης και ξανά στο τέλος της δοκιμής. Στη συνέχεια, χρησιμοποιήθηκαν προηγμένα μοντέλα για την πρόβλεψη της «εγκεφαλικής ηλικίας» με βάση τα δεδομένα της μαγνητικής τομογραφίας, επιτρέποντας στους ερευνητές να υπολογίσουν το «χάσμα εγκεφαλικής ηλικίας» κάθε συμμετέχοντα – τη διαφορά μεταξύ της χρονολογικής του ηλικίας και της βιολογικής ηλικίας του εγκεφάλου του.
Ένα θετικό χάσμα υποδηλώνει επιταχυνόμενη γήρανση του εγκεφάλου, ενώ ένα αρνητικό χάσμα υποδεικνύει έναν νεότερο από το αναμενόμενο εγκέφαλο. Τα υψηλά χάσματα εγκεφαλικής ηλικίας σχετίζονται με καταστάσεις όπως η ήπια γνωστική εξασθένηση και η νόσος Αλτσχάιμερ, οι οποίες συχνά συνδέονται με διεργασίες όπως η φλεγμονή, η υψηλή αρτηριακή πίεση, ο διαβήτης, η ανισορροπία της χοληστερόλης και η συσσώρευση πρωτεϊνών όπως το βήτα-αμυλοειδές και η ταυ.
Τα ευρήματα της μελέτης έδειξαν ότι η διατροφή είχε μετρήσιμη επίδραση στα πρωτεωμικά προφίλ των συμμετέχοντων, ιδίως εκείνων με επιταχυνόμενη γήρανση του εγκεφάλου. Τα επίπεδα της γαλεκτίνης-9 και της δεκορίνης συσχετίστηκαν ισχυρά με μεγαλύτερη εγκεφαλική ηλικία, αλλά και τα δύο μειώθηκαν σημαντικά σε άτομα που κατανάλωναν την πράσινη μεσογειακή διατροφή. Αυτό υποδηλώνει ότι η διατροφή μπορεί να ρυθμίσει τη δραστηριότητα των πρωτεϊνών που συνδέονται με την υγεία του εγκεφάλου.
«Αυτή η μελέτη αντιπροσωπεύει μια πρόοδο στον τομέα της διατροφοομικής», δήλωσε η καθηγήτρια Iris Shai του Πανεπιστημίου Μπεν Γκουριόν, η οποία κατέχει επίσης θέσεις στο Πανεπιστήμιο Harvard και στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας. «Συνδυάζοντας τη διατροφική επιστήμη με τεχνολογίες ομικής όπως η πρωτεωμική, ανοίγουμε νέες κατευθύνσεις για την ανάπτυξη στοχευμένων διατροφικών στρατηγικών για την επιβράδυνση των νευρολογικών ασθενειών».
Υψηλά επίπεδα γαλεκτίνης-9 έχουν εντοπιστεί προηγουμένως σε άτομα με ήπια γνωστική εξασθένηση και στα πρώτα στάδια του Αλτσχάιμερ. Η δεκορίνη, μια δομική πρωτεΐνη της εξωcellular μήτρας, έχει ομοίως συνδεθεί με πρώιμες παθολογικές αλλαγές στο Αλτσχάιμερ όταν εντοπίζεται σε αυξημένα επίπεδα στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό.
Η Dafna Pechter, διδακτορική φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο Μπεν Γκουριόν και πρώτη συγγραφέας της εργασίας, τόνισε τις πιθανές πρακτικές επιπτώσεις των ευρημάτων. «Σε αυτή τη μελέτη, κάνουμε ένα μικρό βήμα προς μια νέα δυνατότητα – μια απλή, προσβάσιμη και φθηνή εξέταση αίματος που θα μπορούσε στο μέλλον να παρέχει μια ένδειξη της κατάστασης του εγκεφάλου αναλύοντας διαφορετικά στρώματα ομικής, όπως η πρωτεωμική, στο αίμα», δήλωσε.
Η έρευνα βασίζεται σε προηγούμενες μελέτες που έδειξαν ότι τόσο η παραδοσιακή όσο και η πράσινη μεσογειακή διατροφή επιβράδυναν τον ρυθμό της εγκεφαλικής ατροφίας κατά περίπου 50% εντός 18 μηνών. Οι βελτιώσεις στον έλεγχο του σακχάρου στο αίμα, ιδίως οι μειώσεις της αιμοσφαιρίνης HbA1c, συνδέθηκαν επίσης με νευροπροστατευτικά αποτελέσματα.
Η Δρ. Anat Yaskulka Meir, μεταδιδακτορική ερευνητρεία στη Σχολή Δημόσιας Υγείας T.H. Chan του Harvard και συν-πρώτη συγγραφέας της εργασίας, τόνισε τη σημασία της χρήσης κυκλοφοruσών πρωτεϊνών ως βιοδεικτών.
«Η μελέτη των κυκλοφορούντων πρωτεϊνών μας επιτρέπει να βλέπουμε, σε ένα καθημερινό πλαίσιο, πώς οι διαδικρίες γήρανσης του εγκεφάλου επηρεάζονται από αλλαγές στον τρόπο ζωής και τη διατροφή», εξήγησε. «Αυτή η προσέγγιση παρέχει ένα δυναμικό παράθυρο στην υγεία του εγκεφάλου, αποκαλύπτοντας βιολογικές αλλαγές πολύ πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Χαρτογραφώντας αυτές τις πρωτεϊνικές υπογραφές, αποκτούμε ισχυρές γνώσεις σχετικά με το πώς παρεμβάσεις όπως η διατροφή μπορούν να διατηρήσουν τη γνωστική λειτουργία με τη γήρανση».
Η μελέτη υποδηλώνει ότι οι διατροφικές παρεμβάσεις, ιδίως η πράσινη μεσογειακή διατροφή εμπλουτισμένη με πολυφαινόλες, θα μπορούσαν να διαδραματίσουν κAίριο ρόλο στη ρύθμιση των πρωτεϊνών του αίματος που συνδέονται με τη γήρανση του εγκεφάλου. Η αντιφλεγμονώδης δραστηριότητα τροφών όπως το mankay, το πράσινο τσάι και τα καρύδια μπορεί να αποτελεί τη βάση των νευροπροστατευτικών τους επιδράσεων, προσφέροντας μια ελπιδοφόρα οδό για την καθυστέρηση της εμφάνισης της γνωστικής έκπτωσης που σχετίζεται με την ηλικία.
Η παρακολούθηση πρωτεϊνών όπως η γαλεκτίνη-9 και η δεκορίνη στο αίμα μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για ένα απλό εργαλείο προσυμπτωματικού ελέγχου που επισημαίνει την επιταχυνόμενη γήρανση του εγκεφάλου πολύ πριν εμφανιστούν τα γνωστικά συμπτώματα.




