Του Pesach Benson • 11 Ιανουαρίου 2026
Ιερουσαλήμ, 11 Ιανουαρίου 2026 (TPS-IL) — Επιστήμονες ανακάλυψαν ένα εκπληκτικό χαρακτηριστικό στα δόντια του ατλαντικού γατόψαρου που θα μπορούσε να εμπνεύσει ισχυρότερα οστικά προσθετικά και θωράκιση σώματος, καθώς και ακόμα πιο ανθεκτικά οχήματα, ανακοίνωσαν Ισραηλινοί επιστήμονες.
Στην καρδιά αυτών των δοντιών βρίσκεται ένας ιστός που ονομάζεται οστεοδεντίνη, ο οποίος συστέλλεται προς κάθε κατεύθυνση όταν συμπιέζεται — μια συμπεριφορά που σχεδόν ποτέ δεν παρατηρείται σε φυσικά, πλούσια σε μέταλλα υλικά. Αυτή η ασυνήθιστη ιδιότητα επιτρέπει στα δόντια να απορροφούν θραusτικές δυνάμεις, προσφέροντας ένα προσχέδιο για τη δημιουργία υλικών που είναι ταυτόχρονα σκληρά και ανθεκτικά στις βλάβες.
Κανονικά, όταν τα υλικά συμπιέζονται κατά μήκος τους, επεκτείνονται πλευρικά. Αλλά η οστεοδεντίνη κάνει το αντίθετο, μια σπάνια ιδιότητα γνωστή ως αυξιτικότητα, στην οποία ένα υλικό συστέλλεται προς όλες τις κατεύθυνσεις υπό πίεση αντί να εξογκώνεται προς τα έξω. Σε δοκιμές, όταν οι ερευνητές άσκησαν δύναμη κατά μήκος του άξονα του δοντιού, μιμούμενοι το ισχυρό δάγκωμα του γατόψαρου, ο ιστός συσπάστηκε τόσο πλευρικά όσο και κατά μήκος. Σε όλα τα 8 δόντια που μελετήθηκαν, οι μετρήσεις έπεσαν σε ένα εύρος που σπάνια παρατηρείται ακόμα και σε ανθρωπογενή υλικά.
«Αυτό ήταν εκπληκτικό», δήλωσε ο καθηγητής Ron Shahar από τη Σχολή Κτηνιατρικής Koret στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο, ο οποίος ηγήθηκε της έρευνας. «Η οστεοδεντίνη συμπεριφέρεται με έναν τρόπο που σχεδόν κανένας άλλος φυσικός ανοργanοποιημένος ιστός δεν το κάνει. Η δομή της επιτρέπει στο δόντι να απορροφά βαριά φορτία με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα. Η φύση έχει κατασκευάσει έναν σχεδιασμό που προστατεύει το ψάρι από τις ακραίες δυνάμεις της διατροφής του, και αυτό θα μπορούσε να εμπνεύσει νέα συνθετικά υλικά με παρόμοια σκληρότητα».
Το ατλαντικό γατόψαρο (Anarhichas lupus) είναι ένα θαλάσσιο αρπακτικό με σώμα που μοιάζει με χέλι και βρίσκεται στον Βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό. Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό του είναι οι ισχυρές σιαγόνες του και τα μεγάλα, κοφτερά δόντια του, ειδικά οι κυνόδοντες και τα γομιοειδή δόντια στο πίσω μέρος του στόματος, τα οποία επιτρέπουν στο γατόψαρο να θρυμματίζει κελύφη που πολλά άλλα ψάρια δεν μπορούν. Ο ιστός της οστεοδεντίνης καθιστά τα δόντια λιγότερο επιρρεπή στο σπάσιμο.
Η ομάδα χρησιμοποίησε προηγμένες τεχνικές σάρωσης ακτίνων Χ και χαρτογράφησης 3D για να δει ακριβώς πώς τα δόντια παραμορφώνονται υπό πίεση. Διαπίστωσαν ότι η οστεοδεντίνη συσπάται ομοιόμορφα προς όλες τις κατεύθυνσεις κατά τη διάρκεια της συμπίεσης, μια εξαιρετικά ασυνήθιστη απόκριση στα φυσικά υλικά.
Το μυστικό βρίσκεται στη μικροσκοπική δομή του ιστού. Η οστεοδεντίνη διαθέτει ένα πυκνό δίκτυο κατακόρυφων καναλιών, πλάτους 10–20 μικρών, που εκτείνονται από τη βάση έως την άκρη του δοντιού και καμπυλώνονται προς τα έξω κοντά στην επιφάνεια. Αυτή η διάταξη προκαλεί την κάμψη των μεταλλικών στηλών μεταξύ των καναλιών προς τα μέσα όταν συμπιέζονται, αυξάνοντας τη σκληρότητα του δοντιού και μειώνοντας την πιθανότητα ρωγμών, δήλωσαν οι επιστήμονες.
Οι δοκιμές έδειξαν επίσης ότι ενώ το μέταλλο στην οστεοδεντίνη είναι περίπου τόσο άκαμπτο όσο το οστό, είναι αυτή η μοναδική αρχιτεκτονική που κάνει τα δόντια τόσο ισχυρά. «Παρόμοια συμπεριφορά έχει παρατηρηθεί μόνο σε λίγα ασπόνδυλα, όπως τα δόντια της πεταλίδας και το φίλντισι», δήλωσε ο Shahar.
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτό το χαρακτηριστικό μπορεί να υπάρχει και σε άλλα ψάρια, υποδεικνύοντας έναν ευρύτερο ρόλο για την οστεοδεντίνη στη φύση. Πέρα από την κατανόηση του πώς τα δόντια επιβιώνουν σε ακραίο στρες, η ανακάλυψη παρέχει ένα μοντέλο για τον σχεδιασμό συνθετικών υλικών που είναι ισχυρά, ανθεκτικά και απορροφούν ενέργεια — ποιότητες πολύτιμες στην ιατρική, την αεροδιαστημική και τη μηχανική.
Υλικά εμπνευσμένα από την οστεοδεντίνη θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε οστικά εμφυτεύματα, οδοντικά προσθετικά και αντικαταστάσεις αρθρώσεων, καθιστώντας τα πιο ανθεκτικά, ανθεκτικά στις ρωγμές και ικανά να απορροφούν το στρες. Η ανακάλυψη εγείρει την πιθανότητα μηχανικής κατασκευής κρανών, θωράκισης σώματος, αθλητικού εξοπλισμού, ακόμα και παπουτσιών ή θηκών τηλεφώνων με ελαφrά υλικά που απορροφούν πιο αποτελεσματικά την πρόσκρουση.
Οι σχεδιαστικές αρχές θα μπορούσαν επίσης να ωφελήσουν εφαρμογές μηχανικής, αεροδιαστημικής και αυτοκινητοβιομηχανίας. Οχήματα, αεροσκάφη και κτίρια θα μπορούσαν να ενσωματώσουν υλικά εμπνευσμένα από την αυξιτικότητα για να αντέχουν σε επαναλαμβανόμενο στρες, συγκρούσεις ή κραδασμούς παραμένοντας παράλληλα ισχυρά και ελαφrά.
«Η μελέτη της οστεοδεντίνης μας δίνει εικόνα για το πώς η φύση δημιουργεί υλικά που είναι ταυτόχρονα σκληρά και ανθεκτικά», δήλωσε ο Shahar. «Είναι ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα φυσικής μηχανικής που θα μπορούσε να βοηθήσει στην καθοδήγηση νέων τεχνολογιών».
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο περιοδικό με κριτές Acta Biomaterialia.




