Του Πέσαχ Μπένσον • 30 Σεπτεμβρίου 2025
Ιερουσαλήμ, 30 Σεπτεμβρίου, 2025 (TPS-IL) — Εδώ και δεκαετίες, οι επιστήμονες αναρωτιούνται γιατί η ζωή κατέληξε σε μόλις 20 αμινοξέα, ενώ πολλοί άλλοι τύποι ήταν διαθέσιμοι στη Γη κατά την αρχαιότητα. Μια ισραηλινή μελέτη που δόθηκε στη δημοσιότητα τη Δευτέρα υποδηλώνει ότι δεν ήταν τυχαίο: η σταθερότητα των μοριακών συγκροτημάτων έδωσε πιθανώς στα «άλφα αμινοξέα» ένα εξελικτικό πλεονέκτημα, παρέχοντας έναν ελέγξιμο λόγο για ένα μακροχρόνιο ερώτημα στην έρευνα σχετικά με την προέλευση της ζωής.
Η έρευνα, υπό την ηγεσία της δρος Μοράν Φρενκέλ-Πίντερ από το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, δείχνει ότι η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στη χημεία αλλά και τη σταθερότητα των πρώιμων μοριακών συγκροτημάτων, προσφέροντας φρέσκια εικόνα για το πώς η ζωή επέλεξε τα δομικά της στοιχεία.
Η Φρενκέλ-Πίντερ και η ομάδα της, συμπεριλαμβανομένων της δρος Σάρα Φίσερ και του κ. Γισάι Εζερζέρ, μελέτησαν δεψιπεπτίδια — απλά, πεπτιδοειδή μόρια που πιστεύεται ότι σχηματίζονται φυσικά στην πρώιμη Γη. Σε αντίθεση με τα σύγχρονα πεπτίδια, τα δεψιπεπτίδια περιέχουν ένα μείγμα δεσμών εστέρα και αμιδίου, καθιστώντας τα ευκολότερα στον σχηματισμό υπό προβιοτικές συνθήκες αλλά λιγότερο σταθερά με την πάροδο του χρόνου. Οι ερευνητές ήθελαν να μάθουν γιατί τα άλφα αμινοξέα προτιμήθηκαν έναντι άλλων αφθόνων προβιοτικών επιλογών όπως τα βήτα ή γάμα αμινοξέα.
Για να το ανακαλύψουν, η ομάδα συνέθεσε δεψιπεπτίδια χρησιμοποιώντας μια ποικιλία υδροξυ- και αμινοξέων και παρατήρησε πώς αυτά αυτοσυναρμολογούνται. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Τα δεψιπεπτίδια που κατασκευάστηκαν από άλφα αμινοξέα σχημάτισαν συγκorτήματα που έμοιαζαν με σταγόνες και παρέμειναν σταθερά για εβδομάδες, ακόμη και μετά από επαναλαμβανόμενη ψύξη και απόψυξη. Τα συγκorτήματα με βάση το βήτα, αντίθετα, ήταν πολύ λιγότερο σταθερά και συχνά διαχωρίζονταν σε διάλυμα.
«Η αυτοσυναρμολόγηση είναι μία από τις πιο θεμελιώδεις προϋποθέσεις της ζωής», δήλωσε η δρ Φρενκέλ-Πίντερ. «Τα ευρήματά μας υποδεικνύουν ότι η ανώτερη ικανότητα των πρωτοπεπτιδίων με βάση το άλφα να σχηματίζουν σταθερά διαμερίσματα μπορεί να τους έδωσε ένα κρίσιμο εξελικτικό πλεονέκτημα, θέτοντας τις βάσεις για τους σκελετούς των πρωτεϊνών που βλέπουμε στη βιολογία σήμερα».
Για τους φοιτητές ερευνητές, η ανακάλυψη είναι τόσο ένα επιστημονικό όσο και ένα προσωπικό ορόσημο. «Το ερώτημα γιατί η εξέλιξη διάλεξε προσεκτικά ένα συγκεκριμένο σύνολο αμινοξέων παρέμενε μυστηριώδες για πάρα πολύ καιρό», δήλωσε ο Γισάι Εζερζέρ, μεταπτυχιακός φοιτητής που συντονίζει το έργο. «Το να κάνεις έστω και ένα βήμα προς την απάντηση αυτού του μακροχρόνιου ερωτήματος είναι αξιοσημείωτο, και είναι προνομιό μου να συνεισφέρω σε αυτή την επιδίωξη».
Η Σάρα Φίσερ τόνισε τη ευρύτερη σημασία των ευρημάτων. «Δείχνουμε εδώ, για πρώτη φορά, την ικανότητα των δεψιπεπτιδίων να αυτοσυναρμολογούνται, παρόμοια με τα σύγχρονα πεπτίδια. Ενώ αυτά τα ευρήματα αποτελούν ορόσημο στη χημική εξέλιξη, ενδέχεται επίσης να ενημερώσουν πεδία όπως τα φαρμακευτικά προϊόντα, όπου ο σχεδιασμός σταθερών πεπτιδικών δομών είναι το κλειδί», είπε.
Συγκρίνοντας άμεσα τους σκελετούς των πρωτοπεπτιδίων άλφα και βήτα, η μελέτη προτείνει ένα μοντέλο που βασίζεται στη συναρμολόγηση για την προέλευση της ζωής. Υποδηλώνει ότι η επιλογή των άλφα αμινοξέων δεν ήταν απλώς ζήτημα χημικής διαθεσιμότητας, αλλά λειτουργικού πλεονεκτήματος: τα μόρια που μπορούσαν να σχηματίσουν μακροχρόνιες δομές που μοιάζουν με διαμερίσματα είχαν περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσουν και να εξελιχθούν.
Πέρα από το ερώτημα της προέλευσης της ζωής, η κατανόηση αυτών των μοριακών αρχών θα μπορούσε να καθοδηγήσει τη σύγχρονη συνθετική βιολογία, τον σχεδιασμό φαρμάκων και τη νανοτεχνολογία.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences.




