Του Πεσάχ Μπένσον • 16 Νοεμβρίου 2025

Ιερουσαλήμ, 16 Νοεμβρίου, 2025 (TPS-IL) — Ισραηλινοί επιστήμονες εντόπισαν τις κύριες αιτίες πίσω από τις μαζικές θνησιμότητες αχινών παγκοσμίως και ανέπτυξαν ένα πρωτοποριακό μη επεμβατικό εργαλείο για την παρακολούθηση της θαλάσσιας ζωής, ανακοίνωσε το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ. Τα ευρήματα αποκαλύπτουν ότι παθογόνοι παράγοντες, καταιγίδες και ακραίες θερμοκρασίες είναι οι βασικοί μοχλοί αυτών των γεγονότων μαζικής θνησιμότητας, ενώ παράλληλα εισάγουν μια νέα υποβρύχια μέθοδο γενετικής δειγματοληψίας παρόμοια με ένα τεστ για τον COVID-19.

Οι αχινοί διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στη διατήρηση της εύθραυστης ισορροπίας των οικοσυστημάτων των κοραλλιογενών υφάλων, τρεφόμενοι με φύκια που ανταγωνίζονται τα κοράλλια για το ηλιακό φως. Η ξαφνική και ραγδαία μείωση αυτών των απαραίτητων πλασμάτων συνιστά σοβαρή απειλή για τους υφάλους παγκοσμίως. Οι κοραλλιογενείς ύφαλοι χρησιμεύουν ως φυτώρια και βιότοποι για αμέτρητα θαλάσσια είδη, παρέχοντας καταφύγιο, τροφή και προστασία από τους θηρευτές. Λειτουργούν επίσης ως φυσικά φράγματα, μειώνοντας τη παράκτια διάβρωση και μετριάζοντας τις επιδράσεις των καταιγίδων στις ακτές, ενώ δεσμεύουν άνθρακα που διαφορετικά θα εισήρχετο στην ατμόσφαιρα, συμβάλλοντας στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής.

Αυτά τα ζωτικά οικοσύστηματα αντιμετωπίζουν ήδη σημαντικές πιέσεις από την άνοδο της θερμοκρασίας της θάλασσας, τη ρύπανση, την υπεραλίευση και άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες, θέτοντας την επιβίωσή τους —και των ειδών που εξαρτώνται από αυτά— σε αυξανόμενο κίνδυνο.

Σε μια μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Biological Reviews, ο Δρ. Όμρι Μπρονστάιν από το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ και η διδακτορική φοιτήτρια Λίζα Σμιντ εξέτασαν 110 επιστημονικά τεκμηριωμένα γεγονότα μαζικής θνησιμότητας (MMEs) μεταξύ των αχινών μεταξύ 1888 και 2024. Διαπίστωσαν ότι οι παθογόνοι παράγοντες ήταν υπεύθυνοι για το 33% των θανάτων, τα καταστροφικά γεγονότα όπως οι καταιγίδες ή η εξάντληση του οξυγόνου αντιπροσώπευαν το 25%, οι ακραίες θερμοκρασίες το 24%, οι ανθησεις φυκών το 11% και η ανθρώπινη δραστηριότητα, συμπεριλαμβανομένης της ρύπανσης και της καταστροφής των οικοτόπων, το 7%. Τα περισσότερα αναφερόμενα γεγονότα συγκεντρώθηκαν στο Βόρειο Ημισφαίριο, ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Δυτική Ευρώπη και την Ιαπωνία, αντανακλάνοντας τις περιοχές με τη μεγαλύτερη έρευνα και χρηματοδότηση.

«Πρόκειται για μια μετα-ανάλυση όλης της επιστημονικής βιβλιογραφίας για το θέμα», δήλωσε ο Μπρονστάιν. «Για κάθε γεγονός μαζικής θνησιμότητας, χαρτογραφήσαμε πού και πότε συνέβη, ποια είδη επηρεάστηκαν — και το πιο σημαντικό — ποιες ήταν οι αιτίες. Οι παθογόνοι παράγοντες είναι η κύρια αιτία μαζικών θνησιμότητων μεταξύ των αχινών. Ενώ η υπερθέρμανση του πλανήτη συμβάλλει στο περιβαλλοντικό στρες, δεν συνδέονται όλες οι θνησιμότητες άμεσα με τη ζέστη. Τα θερμότερα νερά μπορεί να μειώσουν το οξυγόνο και να ενισχύσουν τη δραστηριότητα των παθογόνων, δημιουργώντας έναν θανατηφόρο συνδυασμό».

Η ομάδα του Μπρονστάιν εντόπισε για πρώτη φορά μια παγκόσμια έξαρση το 2023 μεταξύ των ακανθόχοιρων αχινών (Diadema setosum) κατά μήκος της ακτής της Ερυθράς Θάλασσας. Ο ένοχος ήταν ένα παράσιτο βλεφαριδοφόρο που προηγουμένως ήταν υπεύθυνο για τον αποδεκατισμό των ειδών της Καραϊβικής, και η έξαρση έκτοτε έχει εξαπλωθεί στον Ινδικό Ωκεανό, επανεμφανίστηκε στην Καραϊβική και θεωρείται πλέον παγκόσμια πανδημία που απειλεί τους πληθυσμούς των αχινών.

«Σε ορισμένες τοποθεσίες στο Ειλάτ και στο Σινά, η θνησιμότητα έφτασε το 100% μέσα σε 48 ώρες, αφήνοντας σκελετούς εκεί όπου κάποτε ευδοκιμούσαν υγιείς πληθυσμοί», δήλωσε ο Δρ. Μπρονστάιν. «Φοβόμαστε ότι μια παρόμοια διαδικασία συμβαίνει παγκοσμίως, ειδικά μεταξύ των ακανθόχοιρων αχινών. Οι αχινοί είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία των κοραλλιογενών υφάλων. Είναι οι κηπουροί του υφάλου, τρεφόμενοι με φύκια που διαφορετικά θα ασφυκτιούσαν τα κοράλλια. Η απώλεια αυτών των αχινών θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει τα οικοσύστηματα παγκοσμίως, ακριβώς όπως έκανε στην Καραϊβική το 1983 όταν το κυρίαρχο Diadema antillarum πέθανε σε τεράστιους αριθμούς».

Για να αντιμετωπίσουν την πρόκληση της παρακολούθησης των θαλάσσιων ασθενειών χωρίς να βλάψουν τα ζώα, ο Δρ. Μπρονστάιν και η μεταπτυχιακή φοιτήτρια Μάι Μπονόμο ανέπτυξαν ένα νέο κιτ γενετικής δειγματοληψίας, το οποίο περιγράφεται στο περιοδικό με κριτές Molecular Ecology Resources. Το κιτ επιτρέπει στους ερευνητές να συλλέγουν δείγματα DNA υποβρυχίως χρησιμοποιώντας μια συσκευή που μοιάζει με μπατονέτα, διατηρώντας τα δείγματα για ανάλυση χωρίς να απομακρύνουν ή να βλάπτουν το ζώο.

«Τα κύρια εργαλεία σήμερα για την αναγνώριση ζώων και παθογόνων είναι γενετικά», δήλωσε ο Δρ. Μπρονστάιν. «Αλλά η δειγματοληψία συχνά απαιτεί επεμβατικές μεθόδους, οι οποίες μπορούν να βλάψουν τα ζώα ή να παραβιάσουν αυστηρούς κανονισμούς διατήρησης. Η υποβρύχια μπατονέτα μας ξεπερνά αυτό το εμπόδιο. Ένας ερευνητής παίρνει απαλά δείγμα από το ζώο, εισάγει τη μπατονέτα σε έναν σωλήνα με προστατευτική μεμβράνη και τον ασφαλίζει. Ένας μόνο δύτης μπορεί να συλλέξει δεκάδες δείγματα σε μία κατάδυση, υπό σχεδόν οποιεσδήποτε συνθήκες».

Το κιτ έχει δοκιμαστεί με επιτυχία σε απομακρυσμένα και δύσκολα περιβάλλοντα, συμπεριλαμβανομένου του Τζιμπουτί και του νησιού Ρευνιόν, και έχει ήδη διευκολύνει την πιο εκτεταμένη γενετική μελέτη εχινοδέρμων στον Κόλπο του Ειλάτ. Η έρευνα οδήγησε στην ανακάλυψη πολλών νέων ειδών και στην επαναταξινόμηση άλλων που ήταν προηγουμένως άγνωστα στην επιστήμη.

«Αυτή είναι μια απλή και κομψή λύση σε μια από τις πιο επίμονες τεχνικές προκλήσεις στη θαλάσσια μοριακή οικολογία», δήλωσε ο Δρ. Μπρονστάιν. «Μς επιτρέπει να εντοπίζουμε ασθένειες πριν καταρρεύσουν οι πληθυσμοί, παρέχοντας ένα κρίσιμο εργαλείο για την προστασία των υφάλων και τη διατήρηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας παγκοσμίως».