Του Πεσάχ Μπένσον • 15 Οκτωβρίου 2025
Ιερουσαλήμ, 15 Οκτωβρίου, 2025 (TPS-IL) — Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Μπεν-Γκουριόν του Νεγκέβ και τη NASA ανακάλυψαν μικροσκοπική ζωή στην έρημο του νότιου Ισραήλ που μπορεί να αντέξει σε μερικές από τις πιο σκληρές συνθήκες στη Γη. Τα ευρήματα, που δόθηκαν στη δημοσιότητα την Τετάρτη, ενδέχεται να επαναπροσδιορίσουν τα γνωστά όρια της ζωής στη Γη και να προσφέρουν ένα μοντέλο για το πώς θα μπορούσε να μοιάζει η μικροβιακή ζωή στον Άρη ή σε άλλους άνυδρους πλανήτες.
Η κοινή μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό με κριτές Environmental Microbiology Reports, εξέτασε μικροοργανισμούς που ζουν μέσα σε πετρώματα ψαμμιθίτη στην Κοιλάδα Τίμνα, μια υπεράνυδρη περιοχή της νότιας Αραβά με λιγότερο από 100 χιλιοστόμετρα ετήσιας βροχόπτωσης.
Παρά την εξοντωτική ζέστη της έρημου, την έλλειψη νερού και την έντονη υπεριώδη ακτινοβολία, οι επιστήμονες εντόπισαν έναν μοναδικό βακτηριακό πληθυσμό από την ομάδα των κυανοβακτηρίων —που είναι ευρέως γνωστά ως κυανοπράσινα φύκη— ο οποίος επιβιώνει εισερχόμενος σε κατάσταση λήθαργου.
«Σε αυτή τη μελέτη, επικεντρώσαμε την εξέτασή μας στις μικροβιακές κοινότητες που υπάρχουν σε ένα λεπτό στρώμα κάτω από την ανώτερη επιφάνεια της πέτρας», δήλωσε η Δρ. Ιρίτ Νιρ από το Τμήμα Μηχανικής Βιοτεχνολογίας του Πανεπιστημίου Μπεν-Γκουριόν, η οποία ηγήθηκε της έρευνας. «Αυτό το περιβάλλον ανάπτυξης παρέχει προστασία από τις συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας και ακτινοβολίας, ενώ επιτρέπει επαρκές φως και νερό να διεισδύσουν για την ύπαρξή τους».
Η ομάδα, η οποία περιλάμβανε επίσης ερευνητές από το Ερευνητικό Κέντρο της Νεκράς Θάλασσας και της Αραβά και το Ερευνητικό Κέντρο Έιμς της NASA, επεδίωξε να κατανοήσει πώς η ζωή μπορεί να επιμένει σε μέρη όπου το νερό είναι σχεδόν ανύπαρκτο και οι θερμοκρασίες μπορούν να παρουσιάζουν δραματικές διακυμάνσεις. Τα ευρήματά τους αποκαλύπτουν ότι μόλις λίγα χιλιοστόμετρα κάτω από την επιφάνεια του βράχου, αποικίες φωτοσυνθετικών βακτηρίων ζουν προστατευμένες από το σκληρό περιβάλλον από πάνω, χρησιμοποιώντας πορώδη δομή του ψαμμιθίτη για να παγιδεύουν ίχνη υγρασίας.
«Το Πάρκο Τίμνα είναι ένα από τα πιο ξηρά μέρη στην Κοιλάδα Αραβά και στο Ισραήλ», σημείωσε ο Καθ. Αριέλ Κουσμάρο, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας. «Η αλληλεπίδραση μεταξύ των φυσικών ιδιοτήτων του τοπικού ψαμμιθίτη και των σπάνιων φαινομένων βροχής και της έλλειψης δρόσου δημιουργεί εκλεκτικές συνθήκες για την ανάπτυξη φωτοσυνθετικών βακτηρίων από την ομάδα των κυανοβακτηρίων».
Η μελέτη βασίστηκε σε προηγούμενες ανακάλυψεις που έγιναν τη δεκαετία του 1970 από τον Καθ. Ιμρί Φρίντμαν του Πανεπιστημίου Μπεν-Γκουριόν και τον Δρ. Κрис ΜακΚέι της NASA, οι οποίοι εντόπισαν για πρώτη φορά ενδόλιθικες —στο εσωτερικό του βράχου— μικροβιακές κοινότητες σε ακραίες ερήμους. Ενώ προηγούμενη έρευνα επιβεβαίωσε ότι τέτοιοι μικροοργανισμοί υπάρχουν, πολλά ερωτήματα παρέμειναν σχετικά με την προσαρμοστικότητά τους και τους μηχανισμούς μακροπρόθεσμης επιβίωσής τους.
Για να απαντήσουν σε αυτά, η ομάδα συνδύασε δεδομένα τοπικού κλίματος, ανάλυση ιζημάτων, μικροσκοπική απεικόνιση και γενετική αλληλουχία για να σκιαγραφήσει μια πιο πλήρη εικόνα του πώς αυτοί οι βακτηριακοί πληθυσμοί αντέχουν με την πάροδο του χρόνου. Ένα πείραμα ανέλυσε δείγματα ψαμμιθίτη που είχαν αποθηκευτεί σε σκοτεινές, ξηρές συνθήκες για περισσότερα από 25 χρόνια. Αξιοσημείωτα, τα μικρόβια δεν έδειξαν καμία απώλεια χρωστικής ούτε σημαντική αλλαγή στη δομή της κοινότητας, γεγονός που υποδηλώνει ότι μπορούν να παραμείνουν σε λήθαργο για δεκαετίες έως ότου το νερό καταστεί διαθέσιμο.
«Ο μικροβιακός πληθυσμός που περιγράφεται στη μελέτη μπορεί να επιβιώσει για παρατεταμένες περιόδους —περίπου 25 χρόνια— σε σκοτεινές, ξηρές συνθήκες χωρίς να χάσει τη βιωσιμότητά του», δήλωσε η Δρ. Νιρ. «Όταν εμφανίζεται νερό, έστω και για λίγο, μπορούν να ξυπνήσουν ξανά και να συνεχίσουν τη μεταβολική δραστηριότητα».
Αυτή η στρατηγική επιβίωσης που βασίζεται στον λήθαργο, ανέφεραν οι ερευνητές, αντικατοπτρίζει το τι θα μπορούσε να συμβεί σε πλανήτες όπως ο Άρης, όπου το υγρό νερό είναι σπάνιο και η επιφανειακή ακτινοβολία είναι έντονη. Η ομάδα διαπίστωσε ότι μέσα στους πόρους του ψαμμιθίτη, τα βακτήρια προστατεύονται από τη θανατηφόρα ακτινοβολία και επιβιώνουν από την αφυδάτωση μέσω μακροχρόνιου λήθαργου, επανενεργοποιούμενα μόνο όταν εμφανίζεται ελάχιστη υγρασία.
«Αυτά τα ευρήματα παρέχουν σημαντικές προοπτικές για την αναζήτηση αποδεικτικών στοιχείων μικροβιακής ζωής εκτός Γης και συνιστούν ένα μοναδικό μοντέλο για την κατανόηση των δυνατοτήτων για ζωή στον Άρη», εξήγησε η Δρ. Νιρ.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι οι μεταβολικές διεργασίες των μικροβίων μπορούν να αλλοιώσουν κοντινά ορυκτά, αφήνοντας πίσω τους ισotοπικά ή υφαστικά ίχνη που θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως βιογραφικά στοιχεία —ενδείξεις που οι επιστήμονες θα μπορούσαν να αναζητήσουν σε πετρώματα στον Άρη.
Μελετώντας πώς η μικροβιακή ζωή επιμένει στην ακραία έρημο της Τίμνα, οι επιστήμονες ελπίζουν να κατανοήσουν καλύτερα όχι μόνο τα όρια της ζωής στη Γη, αλλά και το πού θα μπορούσε να υπάρχει αλλού.
«Αυτό το είδος έρευνας δεν μας λέει απλώς για την επιβίωση σε ερήμους», είπε ο Κουσμάρο. «Μας βοηθά να ορίσουμε τι είναι ικανή η ίδια η ζωή και πού μπορεί να τη βρούμε στη συνέχεια».




