Του Pesach Benson • 7 Απριλίου 2026

Ιερουσαλήμ, 7 Απριλίου, 2026 (TPS-IL) — Ισραηλνοί επιστήμονες συμβάλλουν στην καθοδήγηση της επιστροφής της NASA στη Σελήνη, καθώς η ιστορική αποστολή Artemis II σηματοδοτεί μια ανανεωμένη ώθηση προς την επανδρωμένη σεληνιακή εξερεύνηση. Μια νέα μελέτη προσδιορίζει πού είναι πιο πιθανό να βρουν οι αστροναύτες αξιοποιήσιμο πάγο στον Νότιο Πόλο της Σελήνης — έναν βασικό στόχο για μελλοντικές αποστολές, ανακοίνωσε την Τρίτη το Ινστιτούτο Επιστημών Weizmann.

Η σημασία του σεληνιακού πάγου είναι εδώ και καιρό αναγνωρισμένη: μπορεί να μετατραπεί σε πόσιμο νερό, οξυγόνο και καύσιμο πυραύλων, ενώ παράλληλα διατηρεί ένα αρχείο της γεωλογικής ιστορίας της Σελήνης. Αυτό που παρέμενε ασαφές ήταν αν ο πάγος έφτασε σε σπάνια καταστrofικά γεγονότα ή συσσωρεύτηκε σταθερά με την πάροδο του χρόνου.

Η έρευνα, με επικεφαλής τον καθηγητή Oded Aharonson — σε συνεργασία με ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο Μπόλντερ και το Ινστιτούτο Πλανητικής Επιστήμης στη Χονολουλού – βρήκε στοιχεία ότι ο πάγος συσσωρεύεται στους σεληνιακούς πόλους για τουλάχιστον 1,5 δισεκατομμύριο χρόνια, πολύ μακrύτερα και πιο σταδιακά από ό,τι γινόταν προηγουμένως κατανοητό, και παρέχει έναν οδικό χάρτη για τον εντοπισμό του.

«Διαπιστώσαμε ότι όσο νωρίτερα μια περιοχή γινόταν σκιερή, τόσο μεγαλύτερη ήταν η περιοχή που μπόρεσε να συσσωρεύσει πάγο», δήλωσε ο Aharonson. «Αυτή η τάση ξεκίνησε τουλάχιστον πριν από 1,5 δισεκατομμύριο χρόνια και συνεχίστηκε ακόμη και τα τελευταία 100 εκατομμύρια χρόνια».

Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό με κριτές Nature Astronomy, υποδηλώνουν μια σταθερή, μακροπρόθεσμη διαδικασία παρά μια μεμονωμένη πρόσκρουση κομήτη. Ο σεληνιακός πάγος συμπεριφέρεται σαν «ένας κουβάς με διαρροή που ξαναγεμίζει», με το νερό να παρέχεται συνεχώς και να χάνεται με την πάροδο του χρόνου, δήλωσε ο Aharonson.

Η μελέτη διακρίνει επίσης μεταξύ περιοχών που βρίσκονται μόνιμα σε σκιά και πραγματικών «παγίδων κρύου» — περιοχών αρκετά κρύων ώστε να διατηρούν πάγο καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Ενώ πολλοί κρατήρες στους πόλους είναι σκοτεινοί, ορισμένοι λαμβάνουν υπολειμματική θερμότητα από το γύρω έδαφος, εμποδίζοντας τη μακροπρόθεσμη συσσώρευση πάγου.

«Όσο μεγαλύτερο χρονικό διάστημα μια δεδομένη περιοχή αποτελεί παγίδα κρύου, τόσο περισσότερο πάγο έχει συσσωρεύσει», εξήγησε ο Aharonson. Χαρτογραφώντας πότε οι κρατήρες έγιναν ταυτόχρονα σκιεροί και αρκετά κρύοι, η ομάδα καθόρισε ποια σημεία είναι πιο πιθανό να περιέχουν μεγάλες αποθέσεις πάγου.

Αυτή η ανάλυση αναμόρφωσε προηγούμενες υποθέσεις σχετικά με βασικές τοποθεσίες. Ο κρατήρας Shackleton, που θεωρούνταν από καιρό πρωταρχικός στόχος, βρίσκεται σε σκιά εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια, αλλά έγινε πραγματική παγίδα κρύου πριν από περίπου 500 εκατομμύρια χρόνια. Αντίθετα, αρκετές παλαιότερες παγίδες κρύου κοντά στον Νότιο Πόλο, συμπεριλαμβανομένου του κρατήρα Haworth, έχουν παραμείνει σταθερές για περισσότερα από 3,3 δισεκατομμύρια χρόνια, καθιστώντας τις πιο ελπιδοφόρους υποψήφιους.

Αυτά τα ευρήματα παρέχουν καθοδήγηση για επερχόμενες αποστολές προσγείωσης αστροναυτών κοντά στον Νότιο Πόλο και τελικά εγκατάστασης μιας μόνιμης σεληνιακής βάσης. «Η απόδειξη χρυσών προτύπων για την ύπαρξη πάγου στη Σελήνη θα ήταν ένα δείγμα του», δήλωσε ο Aharonson. «Θα μας επέτρεπε να συγκρίνουμε τη χημική σύνθεση του νερού στη Σελήνη με εκείνη στη Γη».

Η μελέτη ρίχνει επίσης φως σε πιθανές πηγές σεληνιακού νερού. Χρησιμοποιώντας ένα απλοποιημένο μοντέλο, οι ερευνητές εξέτασαν πώς το νερό παραδίδεται, χάνεται και ανακατανέμεται στην επιφάνεια. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η προσφορά και η απώλεια συμβαίνουν σχετικά γρήγορα, υποδεικνύοντας ένα δυναμικό σύστημα. Οι πιθανές πηγές περιλαμβάνουν ηφαιστειακές εκπομπές αερίων, χημικές αντιδράσεις που οδηγούνται από τον ηλιακό άνεμο και επαναλαμβανόμενες προσκρούσεις κομητών ή αστεροειδών επί εκατομμύρια χρόνια. Τα στοιχεία δείχνουν πολλαπλούς συνεχιζόμενους παράγοντες συμβολής παρά μια μοναδική προέλευση.

«Η εύρεση νερού πέوان από τη Γη σε υγρή και αξιοποιήσιμη μορφή είναι μία από τις πιο σημαντικές προκλήσεις στην αστρονομία», δήλωσε ο Aharonson. «Οι σχεδιαζόμενες σεληνιακές αποστολές μπορεί να μας βοηθήσουν να προσδιορίσουμε την προέλευση του νερού στη Σελήνη, αλλά θα μπορούσαν επίσης να μας διδάξουν πολλά περισσότερα».

Εντοπίζοντας τις παλαιότερες και πιο σταθερές παγίδες κρύου, η έρευνα βοηθά τους σχεδιαστές αποστολών να επιλέξουν τοποθεσίες προσγείωσης με την υψηλότερη πιθανότητα ύπαρξης πάγου, μειώνοντας την πολυδάπανη εξερεύνηση δοκιμής και σφάλματος.