Του Πεσάχ Μπένσον • 12 Αυγούστου 2025

Ιερουσαλήμ, 12 Αυγούστου, 2025 (TPS-IL) — Η ανθρωπιστική βοήθεια που προορίζεται για την άμβλυνση των δεινών σε εμπόλεμες ζώνες καταλήγει συχνά να παρατείνει τις ίδιες τις συγκρούσεις που επιδιώκει να αντιμετωπίσει, σύμφωνα με ισραηλινή ακαδημαϊκή μελέτη που δόθηκε στη δημοσιότητα την Τρίτη.

| Μια εξέταση των παρατεταμένων συγκρούσεων στη Σομαλία, το Αφγανιστάν, τη Συρία, το Ιράκ, την Υεμένη, το Σουδάν, την Αιθiopία και τη Γάζα από την καθηγήτρια Νομικής του Εβραϊκού Πανεπιστημίου Νέτα Μπαράκ-Κόρεν και τον δρ. Τζόναθαν Μπόξμαν κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η εκτροπή της βοήθειας δεν αποτελεί σπάνιο ατύχημα, αλλά συστημικό χαρακτηριστικό του τρέχοντος ανθρωπιστικού συστήματος.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι, σε πολλές περιπτώσεις, σημαντικά τμήματα της βοήθειας αποσπώνται πριν φτάσουν σε όσους έχουν ανάγκη μέσω κλοπής, φορολογίας, διογκωμένων καταλόγων δικαιούχων ή άμεσων παραχωρήσεων σε ένοπλες ομάδες.

Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό με κριτές Social Science Research Network.

«Σε πολλές περιπτώσεις, η βοήθεια φτάνει σε όσους έχουν ανάγκη μόνο αφού στηρίξει ένοπλες ομάδες, διεφθαρμένους αξιωματούχους ή πολιτικές ελίτ», δήλωσε η Μπαράκ-Κόρεν.

«Τα καταπιεστικά καθεστώτα χρησιμοποιούν την ανθρωπιστική βοήθεια για να τροφοδοτήσουν και να διατηρήσουν τις επιθετικές τους ενέργειες. Το τρέχον σύστημα έχει προσαρμοστεί στις απαιτήσεις τους αθόρυβα, και τα θύματα είναι τραγικά οι προοριζόμενοι δικαιούχοι».

Η μελέτη βασίζεται σε εκθέσεις των Ηνωμένων Εθνών, αρχεία ΜΚΟ και ερευνητικές αφηγήσεις, τεκμηριώνοντας πώς οι ανθρωπιστικές οργανώσεις συνάπτουν συχνά άτυπες συμφωνίες με τοπικούς παράγοντες ισχύος ή ένοπλες φατρίες για να διατηρήσουν την πρόσβαση. Αυτές οι συμφωνίες, υποστηρίζουν οι συγγραφείς, έρχονται μερικές φορές σε αντίθεση με τις βασικές ανθρωπιστικές αρχές της ουδετερότητας, της αμεροληψίας και της ανεξαρτησίας, αλλά γίνονται ανεκτές για να συνεχίσει να ρέει η βοήθεια και να χρηματοδοτούνται οι επιχειρήσεις.

Τα ποσοστά εκτροπής μπορεί να είναι συγκλονιστικά. στις πιο οξείες περιπτώσεις που εξετάστηκαν, περισσότερο από το 80% της βοήθειας χάθηκε πριν φτάσει στους παραλήπτες.

Σ τη Σομαλία, πολιτοφυλακές και «φρουροί» έχουν αναχαιτίσει βοήθεια που προοριζόταν για εκτοπισμένους, με ορισμένους καταυλισμούς να υπάρχουν μόνο στα χαρτιά. Στο Αφγανιστάν, διεθνείς ανθρωπιστικές οργανώσεις αποδέχονται εδώ και δεκαετίες φόρους που επιβάλλουν οι Τελεμπάν, απαιτήσεις στελέχωσης και επιχειρησιακούς περιορισμούς. Και στη Συρία, οι κανόνες συναλλάγματος υπό το καθεστώς Άσαντ επέτρεψαν στις αρχές να αποσπάσουν σχεδόν τη μισή αξία της διεθνούς βοήθειας προτού μπορέσει να διανεμηθεί.

Σ τη Γάζα, η μελέτη ανέφερε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία η Χαμάς έχει στελεχώσει σχεδόν τις μισές θέσεις της UNRWA με πιστούς της και έχει επιβάλει φόρο 20–25% στις παραδόσεις βοήθειας.

Μια ειδική έκθεση της Υπηρεσίας Ειδήσεων του Ισραήλ την Πέμπτη τον Ιούλιο διαπίστωσε ότι σύμφωνα με τα στοιχεία του ίδιου του ΟΗΕ, ένα συγκλονιστικό 85% της βοήθειας που εισέρχεται στη Λωρίδα της Γάζας με φορτηγά από τις 19 Μαΐου έχει κλαπεί. Η έρευνα διαπίστωσε ότι ο συνδυασμός κερδοφόρων της μαύρης αγοράς και του πληθωρισμού έχει καταστήσει μεγάλο μέρος της βοήθειας στις αγορές της Γάζας απρόσιτη για τους περισσότερους Παλαιστίνιους.

Ο Μπόξμαν δήλωσε ότι το πρόβλημα υποβαθμίζεται συχνά εντός του ανθρωπιστικού τομέα για να αποφευχθεί η διακινδύνευση των επιχειρήσεων ή της χρηματοδότησης. «Η αποφυγή του ζητήματος επέτρεψε στην εκτροπή να γίνει μέρος του συστήματος», είπε. «Η αναγνώριση των συμβιβασμών είναι το πρώτο βήμα προς τον περιορισμό της βλάβης».

Οι συγγραφείς προειδοποιούν ότι η εκτραπείσα βοήθεια μπορεί να ενισχύσει την πολιτική και στρατιωτική θέση των ενόπλων παραγόντων, καθιστώντας δυσκολότερο τον τερματισμό των εχθροπραξιών. Ζητούν μια πιο ειλικρινή αναγνώριση των κινδύνων και του κόστους, συμπεριλαμβανομένης της πιθανότητας αναστολής των επιχειρήσεων σε περιοχές όπου η εκτροπή δεν μπορεί να αποτραπεί.

Η Μπαράκ-Κόρεν και ο Μπόξμαν υποστηρίζουν ότι η ουσιαστική μεταρρύθμιση μπορεί να απαιτεί την παροχή βοήθειας μέσω λογοδοτουμένων δυνάμεων ασφαλείας, την επανεξέταση των όρων υπό τους οποίους παρέχεται η βοήθεια και την αντιμετώπιση της πολιτικής πραγματικότητας της λειτουργίας σε εμπόλεμες ζώνες.

«Οι ανθρωπιστικοί παράγοντες έχουν ευγενείς προθέσεις», δήλωσε η Μπαράκ-Κόρεν. «Αλλά εκτός εάν αντιμετωπίσουμε τον τρόπο με τον οποίο χειραγωγείται η βοήθεια, κινδυνεύουμε να διαιωνίσουμε τις ίδιες τις κρίσεις που στοχεύουμε να επιλύσουμε».

Η μελέτη παροτρύνει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τους δωρητές και τις ανθρωπιστικές οργανώσεις να αντιμετωπίσουν την άβολη αλήθεια: σε ορισμένες συγκρούσεις, η διακοπή ή η ριζική αναδιάρθρωση της βοήθειας μπορεί να κάνει περισσότερα για την προστασία των αμάχων από τη συνέχιση των τρεχουσών πρακτικών.

Περίπου 1.200 άνθρωποι σκοτώθηκαν και 252 Ισραηλινοί και ξένοι απήχθησαν ως όμηροι στις επιθέσεις της Χαμάς σε ισραηλινές κοινότητες κοντά στα σύνορα της Γάζας στις 7 Οκτωβρίου. Από τους 50 εναπομείναντες ομήρους, περίπου 30 πιστεύεται ότι είναι νεκροί.