Του Πέσαχ Μπένσον • 5 Ιουνίου 2025
Ιερουσαλήμ, 5 Ιουνίου 2025 (TPS-IL) — Ένας βραχύβιος φόρος στα πλαστικά μίας χρήσης που αρχικά θεσπίστηκε ως περιβαλλοντικό μέτρο προκάλεσε βαθιά και διαρκή ζημιά στις στάσεις απέναντι στο κλίμα στον θρησκευτικό τομέα των Χαρεδί στο Ισραήλ, λόγω της αντίληψης περί πολιτικής στόχευσης, όπως διαπίστωσε μελέτη που δόθηκε στη δημοσιότητα την Πέμπτη.
Η υποστήριξη για περιβαλλοντική δράση στις κοινότητες των Χαρεδί κατέρρευσε σχεδόν αμέσως μετά την εφαρμογή ενός φόρου το 2021 — και παρέμεινε σε χαμηλά επίπεδα, ακόμη και μετά την κατάργησή του τον Ιανουάριο του 2023.
«Αυτά τα ευρήματα είναι συναρπαστικά αλλά και ανησυχητικά», δήλωσε η Λέα Μπλόι, υποψήφια διδάκτωρ στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, η οποία ηγήθηκε της έρευνας. «Τα δεδομένα μας δείχνουν ότι όταν οι περιβαλλοντικές πολιτικές εκλαμβάνονται ως τιμωρητικές ή πολιτικά φορτισμένες, μπορούν να προκαλέσουν μια αντίδραση που υπονομεύει τους μακροπρόθεσμους κλιματικούς στόχους — ακόμη και μετά την ανάκληση της ίδιας της πολιτικής».
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Policy Sciences, με τη Μπλόι να εργάζεται σε συνεργασία με τη δρα Νεχούμι Μαλοβίκι-Γιάφε, τον δρ. Μπόαζ Χαμείρι και τον δρ. Ραμ Φίσμαν από το Πανεπιστήμιο Τελ Αβίβ.
Μέσω έξι γύρων ερευνών μεταξύ του 2021 και του 2024, η ομάδα κατέγραψε ένα εντυπωσιακό μοτίβο.
Ο φόρος, που θεσπίστηκε από το Υπουργείο Προστασίας του Περιβάλλοντος του Ισραήλ το 2021, είχε ως στόχο να περιορίσει την υψηλή χρήση πλαστικών ειδών μίας χρήσης στη χώρα, ιδιαίτερα στον τομέα των Χαρεδί, ο οποίος έχει από την υψηλότερη κατά κεφαλήν κατανάλωση τέτοιων ειδών. Παρόλο που οδήγησε σε άμεση μείωση της χρήσης πλαστικού, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι πυροδότησε επίσης ένα ισχυρό αίσθημα πολιτικής θεσμοθετημένης θυματοποίησης. Πολλοί ερωτηθέντες Χαρεδί πίστευαν ότι το μέτρο δεν αφορούσε το περιβάλλον, αλλά μάλλον αποτελούσε μια συγκεκαλυμμένη προσπάθεια επιβολής κοσμικών κανόνων ή τιμωρίας του τρόπου ζωής τους.
«Αυτό δεν αφορούσε τα χρήματα», δήλωσε η δρ. Μαλοβίκι-Γιάφε. «Αφορούσε την ταυτότητα. Ο κόσμος ένιωσε ότι απομονώνεται και ότι του αποδίδονται άδικα ευθύνες. Αυτή η αντίληψη χρωμάτισε ολόκληρη την άποψή τους για τον περιβαλλοντισμό στο εξής».
Η αντίδραση αποδείχθηκε ανθεκτική. Ακόμη και δύο χρόνια μετά την ακύρωση του φόρου, οι έρευνες έδειξαν ότι οι αρνητικές στάσεις απέναντι στις κλιματικές πρωτοβουλίες παρέμεναν σημαντικά υψηλότερες στον πληθυσμό των Χαρεδί σε σύγκριση με πριν από την εισαγωγή του φόρου. Οι συγγραφείς της μελέτης υποστηρίζουν ότι αυτή η επιμονή υπογραμμίζει τη σημασία της πολιτικής λήψης αποφάσεων με πολιτιστική ευαισθησία, ιδιαίτερα σε κοινωνίες με οξείες εσωτερικές διαιρέσεις.
Αντί για την επιβολή μέτρων από πάνω προς τα κάτω, οι ερευνητές προτείνουν αυτό που αποκαλούν «ηθική αναπλαισίωση» — τη διαμόρφωση περιβαλλοντικών μηνυμάτων με τρόπους που απηχούν τις αξίες της κοινότητας-στόχου. «Στην περίπτωση της κοινότητας των Χαρεδί», δήλωσε η Μπλόι, «η σύνδεση της προστασίας του περιβάλλοντος με την αρχή της Τορά μπαλ τασχίτ — “Δεν θα καταστρέψεις” – θα μπορούσε να είχε καλλιεργήσει έναν πιο εποικοδομητικό διάλογο». Το μπαλ τασχίτ είναι μια έννοια ριζωμένη στις βιβλικές και ραβινικές διδασκαλίες που απαγορεύει την περιττή καταστροφή ή σπατάλη.
Οι επιπτώσεις της μελέτης εκτείνονται πολύ πέρα από το Ισραήλ. Καθώς οι κυβερνήσεις παγκοσμίως επιδιώκουν να εφαρμόσουν φιλόδοξες κλιματικές πολιτικές, οι συγγραφείς προειδοποιούν ότι μια προσέγγιση που ταιριάζει σε όλους ενδέχεται να φέρει τα αντίθετα αποτελέσματα σε πολωμένες ή περιθωριοποιημένες κοινότητες. Ενσωματώνοντας πολιτιστικές και ψυχολογικές γνώσεις στον σχεδιασμό πολιτικής, υποστηρίζουν, οι κυβερνήσεις μπορούν να αποφύγουν την αποξένωση των ίδιων των ομάδων των οποίων η συνεργασία είναι απαραίτητη για ουσιαστική περιβαλλοντική αλλαγή.




