Του Πέσες Μπένσον • 24 Φεβρουαρίου 2026

Ιερουσαλήμ, 24 Φεβρουαρίου, 2026 (TPS-IL) — Όταν οι τρομοκράτες της Χαμάς παραβίασαν τον νότιο συνοριακό φράχτη του Ισραήλ το πρωί της 7ης Οκτωβρίου 2023, δεκάδες χιλιάδες κάτοici που ζούσαν σε απόσταση χιλιομέτρων από τη Λωρίδα της Γάζας αναγκάστηκαν ξαφνικά να τραπούν σε φυγή. Αυτό που ακολούθησε ήταν μια δοκιμή δεκαετιών σχεδιασμού έκτακτης ανάγκης — μια δοκιμή στην οποία το Ισραήλ απέτυχε σχεδόν πλήρως.

Ένας σαρωτικός έλεγχος που δόθηκε στη δημοσιότητα από τον κρατικό ελεγκτής του Ισραήλ Ματανιάχου Ένγκλμαν την Τρίτη αποκάλυψε ότι μια χώρα με περισσότερα από 75 χρόνια εμπειρίας σε συγκρούσεις είχε αφήσει τις πιο εκτεθειμένες κοινότητές της χωρίς λειτουργικά σχέдия εκκένωσης. Οι συνοριακές πόλεις που ζούσαν υπό τη σκιά των πυραυλικών επιθέσεων εδώ και χρόνια — και στους κατοίκους των οποίων είχε υποσχεθεί ένα σύστημα που θα τους προστάτευε — οδηγήθηκαν στο χάος χωρίς να τους περιμένει καμία συντονισμένη αντίδραση.

Ο κρατικός ελεγκτής εξετάζει τακτικά την ετοιμότητα του Ισραήλ και την αποτελεσματικότητα των κυβερνητικών πολιτικών. Ο Ένγκλμαν δημοσίευσε επίσης εκθέσεις που υπογραμμίζουν το χάος του εκτοπισμού εν μέσω πολέμου και το πώς τα παιδιά έχασαν δύο χρόνια εκπαίδευσης.

«Από τον Δεύτερο Πόλεμο του Λιβάνου το 2006, και για περίπου δύο δεκαετίες, οι ισραηλινές κυβερνήσεις κλήθηκαν να ρυθμίσουν τη μεταχείριση του πληθυσμού στο εσωτερικό μέτωπο σε καταστάσεις πολιτικής και ασ Drikης έκτακτης ανάγκης, αλλά δεν το έπραξαν», δήλωσε ο Ένγκλμαν παρουσιάζοντας τα πορίσματά του. «Τα σχέδια δεν επικαιροποιήθηκαν. Υπήρχαν μηδενικά ρυθμισμένα εθνικά επιχειρησιακά σχέδια και μηδενικές σημάνσεις έκτακτης ανάγκης».

Σχέδια στα χαρτιά

Τρία σχέδια υπήρχαν στα χαρτιά.

Το σχέδιο «Ξενώνας», που καταρτίστηκε αρχικά το 2012 και επικαιροποιήθηκε το 2022, προοριζόταν να διέπει την υποδοχή εκκενωμένων σε ξενοδοχεία σε όλη τη χώρα. Το σχέδιο «Ασφαλής Απόσταση», το οποίο εγκρίθηκε επί αρχής το 2021, σχεδιάστηκε για να καθοδηγήσει την εκκένωση κοινοτήτων σε απόσταση λίγων χιλιομέτρων από τα σύνορα του Ισραήλ. Ένα τρίτο, «Ανάσα Καθαρού Αέρα», κάλυπτε μόνο βραχυπρόθεσμα καταφύγια έκτακτης ανάγκης — τίποτα κατάλληλο για παρατεταμένο εκτοπισμό.

Κανένα από τα τρία σχέδια δεν είχε επικυρωθεί επίσημα από το ισραηλικό υπουργικό συμβούλιο. Κανένα δεν είχε υποστηριχθεί από δεσμευτικές δημοσιονομικές δεσμεύσεις. Και κανένα δεν είχε δοκιμαστεί σε ασκήσεις που να ταιριάζουν με την πραγματικότητα που υποτίθεται ότι έπρεπε να αντιμετωπίσουν, διαπίστωσε ο κρατικός ελεγκτής. Αντιθέτως, οι αρχές υποδοχής πραγματοποίησαν ασκήσεις σε σχολεία και δημόσια κτίρια — χώρους που αποδείχθηκαν απολύτως ακατάλληλοι μόλις κατέστη σαφές ότι ένας παρατεταμένος πόλεμος θα απαιτούσε από χιλιάδες ανθρώπους να ζήσουν σε ξενοδοχεία για μήνες.

Οι συνέπειες ήταν πιο έντονες στις συνοριακές κοινότητες του Ισραήλ.

Η Κιριyat Σμόνα, μια πόλη περίπου 24.000 κατοίκων που βρίσκεται 1,3 χιλιόμετρα από τα λιβανικά σύνορα, δεν είχε κανένα επιχειρησιακό σχέδιο εκκένωσης. Την προηγούμενη δεκαετία, ο ισραηλινός στρατός είχε αποκλείσει ρητά μια πλήρη εκκένωση της πόλης, υποθέτοντας ότι οι κάτοικοι θα μπορούσαν να παραμείνουν στα καταφύγιά τους κατά τη διάρκεια οποιασδήποτε μελλοντικής σύγκρουσης. Ως εκ τούτου, η πόλη δεν πραγματοποίησε καμία άσκηση εκκένωσης, δεν εκπαίδευσε κανένα εξειδικευμένο προσωπικό και δεν είχε ορίσει κανέναν προορισμό υποδοχής για τους κατοίκους της.

Όταν ήρθε επιτέλους η εντολή αποχώρησης, περίπου 21.000 άνθρωποι διέφυγαν χωρίς κανένα πλαίσιο για να τους υποδεχθεί. Τελικά διασκορπίστηκαν σε περίπου 300 ξενοδοχεία και ξενώνες σε 100 κοινότητες σε ολόκληρη τη χώρα — μια διασπορά που η έκθεση περιγράφει ως προκαλούσα «περιττή ταλαιπωρία» και βαθαίνουσα το «άγχος και την αβεβαιότητα» των κατοίκων. Ήδη από το 2020, το γραφείο του κρατικού ελεγκτή είχε προειδοποιήσει ότι ο σχεδιασμός εκκένωσης της Κιριyat Σμόνα ήταν επικίνδυνα ελλιπής και είχε προτρέψει τις Ένοπλες Δυνάμεις του Ισραήλ (IDF) και τα αρμόδια υπουργεία να αναλάβουν δράση.

Η προειδοποίηση έμεινε αναπάντητη.

Η κατάσταση στον νότο του Ισραήλ ήταν εξίσου καταδικαστική. Η Σντερότ, μια πόλη περίπου 27.000 κατοίκων που βρίσκεται 1,3 χιλιόμετρα από τη Γάζα, εξαιρέθηκε ρητά από το σχέδιο «Ασφαλής Απόσταση» επειδή βρισκόταν ακριβώς έξω από την καθορισμένη ζώνη κάλυψης. Το Περιφερειακό Συμβούλιο Εσκόλ — το οποίο περιλαμβάνει δεκάδες κοινότητες που συνορεύουν άμεσα με τον συνοριακό φράχτη και υπέστη το βάρος της σφαγής της 7ης Οκτωβρίου — είχε προετοιμάσει ρυθμίσεις εκκένωσης για μόλις 11 από τις 32 κοινότητες-μέλη του.

Σε όλες τις πέντε νότιες αρχές που εξέτασαν οι ελεγκτές, καμία δεν είχε κάνει πρόβα για πλήρη εκκένωση εκτός ορίων. Οι περισσότερες βάσεις δεδομένων έκτακτης ανάγκης κάλυπταν μόνο τους αποδέκτες κοινωνικής πρόνοιας, αφήνοντας τη συντριπτική πλειοψηφία των απλών κατοίκων εκτός οποιουδήποτε προπολεμικού σχεδίου έκτακτης ανάγκης. Ο ισραηλινός στρατός, το Υπουργείο Εσωτερικών και η εθνική αρχή έκτακτης ανάγκης δεν είχαν ποτέ δώσει εντολή στις νότιες κοινότητες να προετοιμαστούν για μαζικό εκτοπισμό.

Στην πόλη Κιριyat Σμόνα του βόρειου Ισραήλ στις 26 Δεκεμβρίου 2024, ο Ντέιβιντ Καμάρι κοιτάζει τις ζημιές στην αυλή του που προκλήθηκαν από πυραυλικά πυρά της Χεζμπολάχ. Φωτογραφία: Άννα Επστάιν/TPS-IL

Το «Κενό Λογοδοσίας»

Η έκθεση εντόπισε μια δομική εξήγηση για αυτή τη συνεχιζόμενη αποτυχία: έναν παρατεταμένο, άλυτο πόλεμο χαρακωμάτων μεταξύ δύο κυβερνητικών φορέων σχετικά με το ποιος φέρει την τελική ευθύνη. Ο ένας είναι η Εθνική Αρχή Έκτακτης Ανάγκης του Ισραήλ, γνωστή με το εβραϊκό της ακρωνύμιο, RACHEL, η οποία βρίσκεται υπό την αρμοδιότητα του Υπουργείου Άμυνας. Ο άλλος φορέας είναι το Υπουργείο Εσωτερικών.

Σύμφωνα με την έκθεση του Ένγκλμαν, η RACHEL και το Υπουργείο Εσωτερικών δεν συμφώνησαν ποτέ στους αντίστοιχους ρόλους τους σε μια μαζική εκκένωση πολιτών. Ο καθένας έδειξε τον άλλον. Κανένας δεν προετοιμάστηκε επαρκώς. Το αποτέλεσμα ήταν αυτό που η έκθεση χαρακτήρισε ως «κενό λογοδοσίας» — ένα χάσμα στην καρδιά του εθνικού συστήματος έκτακτης ανάγκης που καμία κυβέρνηση δεν είχε επιλέξει να κλείσει.

«Παρά την έκκλησή μου στον Πρωθυπουργό, δεν έλυσε τη διαφορά μεταξύ των Υπουργών Άμυνας και Εσωτερικών σχετικά με τις αντίστοιχες αρμοδιότητές τους», δήλωσε ο Ένγκλμαν. «Η προσέγγιση του Υπουργείου Εσωτερικών — ότι δεν φέρει καμία ευθύνη για το γεγονός της εκκένωσης και δεν υποχρεούται να ενεργοποιήσει το σύστημα — δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή».

Απαντώντας στην έκθεση του κρατικού ελεγκτή, το Υπουργείο Άμυνας ανέφερε ότι η Εθνική Αρχή Έκτακτης Ανάγκης λειτουργεί με μια ευρεία προσέγγιση από την αρχή του πολέμου, ηγούμενη του διυπουργικού συντονισμού για τις εκκενώσεις από τον νότο και τον βορρά. Ανέφερε ότι τα εκ των προτέρων σχέδια επέτρεψαν την εκκένωση περίπου 124.000 ανθρώπων και ότι οι προσπάθειες ετοιμότητας συνεχίζονται.

Περίπου 210.000 Ισραηλινοί απομακρύνθηκαν τελικά από τα σπίτια τους στον βορρά και τον νότο τους πρώτους τρεις μήνες του πολέμου. Η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η δοκιμασία τους δεν ήταν αποτυχία πόρων ή γεωγραφίας, αλλά πολιτικής βούλησης και θεσμικής λογοδοσίας — μια αποτυχία που χτίζεται εδώ και χρόνια, η οποία αποκαλύφθηκε σε ένα μόνο πρωινό.