Του David Israel • 25 Οκτωβρίου 2026

Ιερουσαλήμ, 25 Οκτωβρίου 2026 (TPS-IL) — Ένα κομμάτι κεχριμπαριού από τη βόρεια Μιανμάρ, περίπου στο μέγεθος ενός ακροδάχτυλου με μήκος 18 χιλιοστά, περιέχει αυτό που οι ερευνητές αποκαλούν την καλύτερα διατηρημένη άμεση απολιθωματική απόδειξη μιας σαύρας που αποκόπτει σκόπιμα την ουρά της. Η ουρά αποκόπηκε πριν από περίπου 99 εκατομμύρια χρόνια. Η μελέτη του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ που την περιγράφει δημοσιεύεται στο Palaeontologia Electronica.

Η απόρριψη της ουράς, γνωστή ως αυτοτομία, είναι ένας από τους πιο συνηθισμένους τρόπους με τους οποίους οι ζωντανές σαύρες ξεφεύγουν από τους θηρευτές. Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες δυσκολεύονταν να εξακριβώσουν πότε εμφανίστηκε για πρώτη φορά. Προηγούμενα απολιθώματα έδειχναν επίπεδα θραύσης στους σπονδύλους της ουράς και ουρές που είχαν αναγεννηθεί. Αυτά τα χαρακτηριστικά υποδηλώνουν ότι ένα ζώο μπορούσε να χάσει την ουρά του, αλλά τα επίπεδα θραύσης δεν αποδεικνύουν πάντα ότι το έκανε εκούσια.

Το νέο δείγμα παρέμεινε απαρατήρητο για χρόνια. Ο Dolev Fabrikant, υποψήφιος διδάκτορας στη Νέα Σχολή Περιβάλλοντος του πανεπιστημίου, εξέτασε πιο προσεκτικά αυτό που φαινόταν να είναι ένα κλαδάκι ή ένα τμήμα εντόμου. Το αντικείμενο καλυπτόταν από μικροσκοπικά λέπια και συνειδητοποίησε ότι επρόκειτο για ουρά σαύρας. Ο επιβλέπων καθηγητής του, δρ Λεωνίδας-Ρωμανός Δαβράνογλου, δήλωσε ότι σχεδόν αναπήδησε από την καρέκλα του όταν άκουσε τα νέα. Το δίδυμο ηγήθηκε της μελέτης μαζί με συναδέλφους από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Ινστιτούτο Volcani του Ισραήλ.

Επειδή το κεχριμπάρι είναι θολό, ένα συνηθισμένο μικροσκόπιο αποκάλυψε λίγα πράγματα. Η ομάδα χρησιμοποίησε μικρο-αξονική τομογραφία (micro-CT) στο Ινστιτούτο Volcani, η οποία συνδυάζει εικόνες ακτίνων Χ που έχουν ληφθεί από πολλές γωνίες σε μια τρισδιάστατη ανακατασκευή. Αυτό τους επέτρεψε να εξετάσουν τις κρυφές δομές του απολιθώματος χωρίς να κόψουν το μοναδικό δείγμα, σύμφωνα με τον δρα Ahmed Nasser, επικεφαλής της αναλυτικής μονάδας του ινστιτούτου.

Οι τομογραφίες έδειξαν έναν χαρακτηριστικό δακτύλιο ιστού στο σημείο του διαχωρισμού, ο οποίος μοιάζει με τη δομή στις ουρές που απορρίπτουν οι ζωντανές σαύρες. Η θραύση ήταν επίσης αρκετά καθαρή και συμμετρική, χωρίς τις ζημιές που αναμένονται από έναν τυχαίο τραυματισμό.

Αρκετά ερωτήματα παραμένουν. Χωρίς κρανίο ή άλλα σκελετικά χαρακτηριστικά, η ομάδα του ζώου δεν μπορεί να ταυτοποιηθεί. Ο Απόστολος Χριστόπουλος από την ομάδα της Αθήνας αναφέρει ότι οι υποψήφιοι περιλαμβάνουν την ομάδα που περιέχει τις σημερινές σαυρίτσες των τοίχων (σιλιβούτια), ή τυφλίτες και βαράνους. Ο λόγος της απώλειας είναι επίσης ασαφής. Η σαύρα μπορεί να είχε κολλήσει στην κολλώδη ρητίνη και να αποκόλλησε την ουρά της για να απελευθερωθεί, ή μπορεί να απέρριψε την ουρά κατά τη διάρκεια επίθεσης από θηρευτή, μετά την οποία η ουρά προσγειώθηκε στη ρητίνη. Το αν το ζώο επέζησε ή αναγέννησε την ουρά του δεν μπορεί να προσδιοριστεί από το απολίθωμα.

Αυτό που δείχνει το απολίθωμα είναι ότι ο μηχανισμός λειτουργούσε ήδη στις σαύρες πριν από περίπου 99 εκατομμύρια χρόνια. Πρόκειται για μια στρατηγική επιβίωσης που συνεχίζει να εκτυλίσσεται και σήμερα σε τοίχους και σε κήπους.