Των Πεσάχ Μπένσον και Ομέρ Νοβόζελσκι • 22 Ιανουαρίου 2026
Ιερουσαλήμ, 22 Ιανουαρίου 2026 (TPS-IL) — Ισραηλινοί επιστήμονες παρείχαν την πρώτη απόδειξη ότι ο εγκέφαλος μπορεί να επηρεάσει ενεργa πόσο καλά λειτουργεί ένα εμβόλιο μέσω ενός μετρήσιμου, συγκεκριμένου νευρικού μηχανισμού, ανακοίνωσε το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ. Αυτή η νέα κατανόηση της σύνδεσης μεταξύ του εγκεφάλου και του σώματος ανοίγει νέες δυνατότητες για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των εμβολίων μέσω προπαρασκευαστικής νοητικής εκπαίδευσης.
Η μελέτη, η οποία διεξήχθη από ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, το Τεχניόν και το Νοσοκομείο Ιχίλοφ του Τελ Αβίβ, υποδηλώνει ότι η ενεργοποίηση του συστήματος ανταμοιβής του εγκεφάλου πριν από τον εμβολιασμό μπορεί να ενισχύσει την παραγωγή αντισωμάτων. Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Nature Medicine με σύστημα κριτών.
Ογδόντα πέντε υγιείς εθελοντές συμμετείχαν στο πείραμα. Ορισμένοι υποβλήθηκαν σε εγκεφαλική εκπαίδευση χρησιμοποιώντας νευροανάδραση λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας (fMRI), μια τεχνική που επιτρέπει στα άτομα να παρατηρούν τη δική τους εγκεφαλική δραστηριότητα σε πραγματικό χρόνο και να μαθαίνουν πώς να τη ρυθμίζουν. Η εκπαίδευση επικεντρώθηκε στην αύξηση της δραστηριότητας στην κοιλιακή τεγμεντική περιοχή (VTA), έναν κεντρικό κόμβο του συστήματος ανταμοιβής του εγκεφάλου που παίζει βασικό ρόλο στα κίνητρα και στην προσδοκία θετικών αποτελεσμάτων μέσω της απελευθέρωσης ντοπαμίνης.
Αμέσως μετά την εγκεφαλική εκπαίδευση, όλοι οι συμμετέχοντες έλαβαν εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας Β. Στη συνέχεια, οι ερευνητές παρακολούθησαν τις ανοσολογικές τους αποκρίσεις χρησιμοποιώντας εξετάσεις αίματος για να μετρήσουν τα επίπεδα των αντισωμάτων που σχετίζονται με το εμβόλιο.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες που αύξησαν με επιτυχία τη δραστηριότητα στην VTA παρήγαγαν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα αντισωμάτων μετά τον εμβολιασμό. Το φαινόμενο ήταν επίσης πολύ συγκεκριμένο. Δεν παρατηρήθηκε όταν οι συμμετέχοντες εκπαίδευσαν άλλες περιοχές του εγκεφάλου που χρησιμοποιήθηκαν ως ομάδες ελέγχου, όπως ο ιππόκαμπος, ούτε σε άλλα μέρη του συστήματος ανταμοιβής που σχετίζονται με την ευχαρίστηση ή την ικανοποίηση και όχι με την προσδοκία.
«Η VTA είναι μια κεντρική περιοχή στο σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, η οποία εκκρίνει ντοπαμίνη και είναι υπεύθυνη για την επεξεργασία των προσδοκιών και της ικανοποίησης από ανταμοιβές, τις κύριες πτυχές της συμπεριφοράς με κίνητρα όλων των οργανισμών», δήλωσε στην Υπηρεσία Ειδήσεων του Ισραήλ η καθηγήτρια Τάλμα Χέντλερ από το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ. «Στη μελέτη μας, αποδείξαμε ότι η διαδικασία της επιθυμίας ήταν ο κύριος παράγοντας μέσω της θετικής προσδοκίας».
Η Χέντλερ δήλωσε ότι τα ευρήματα ενδέχεται να έχουν εξελικτική βάση. «Μια πιθανή εξελικτική εξήγηση είναι ότι το σώμα προετοιμάζεται για πιθανους σωματικούς κινδύνους όταν πλησιάζει τις πιο παρακινητικές πρωτογενείς ανταμοιβές, για παράδειγμα τροφή ή σεξ, τα οποία ενέχουν και τα δύο έκθεση σε μολυσous παράγοντες», εξήγησε στο TPS-IL.
Μια λεπτομερής ανάλυση των νοητικών στρατηγών που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης έδειξε ότι οι συμμετέχοντες που επικεντρώθηκαν στη θετική προσδοκία είχαν τη μεγαλύτερη επιτυχία στη διατήρηση της δραστηριότητας της VTA. Αυτές οι στρατηγικές περιλάμβαναν τη φαντασία κάτι ευχάριστου που επρόκειται να συμβεί, όπως το να φάνε ένα αγαπημένο φαγητό ή να συναντήσουν ένα αγαπημένο πρόσωπο, αντί να επικεντρώνονται στο ευχάριστο συναίσθημα που ακολουθεί την ανταμοιβή.
«Οι στρατηγικές με τη μεγαλύτερη επιρροή αφορούσαν την προσδοκία καλών πραγμάτων, και όχι το αίσθημα της ευχαρίστησης ή της ικανοποίησης από το καλό πράγμα», δήλωσε η Χέντλερ στο TPS-IL.
Οι ερευνητές τόνισαν ότι τα ευρήματα δεν πρέπει να ερμηνεύονται απλώς ως «θετική σκέψη». Αντίθετα, υποδεικνύουν έναν μετρήσιμο νευροβιολογικό μηχανισμό που σχετίζεται με το φαινόμενο placebo. Το φαινόμενο placebo είναι μια πραγματική φυσιολογική απόκριση κατά την οποία η προσδοκία ενός ασθενούς για όφελος πυροδοτεί μετρήσιμες αλλαγές στον εγκέφαλο και στο σώμα, οδηγώντας σε βελτίωση των συμπτωμάτων ακόμη και χωρίς ένα ενεργό ιατρικό συστατικό.
«Εάν γνωρίζουμε τον νευρικό μηχανισμό του φαινομένου placebo, θα μπορούσαμε να τον αξιοποιήσουμε για την ενίσχυση των υπαρχουσών θεραπευειών», δήλωσε η Χέντλερ στο TPS-IL, τονίζοντας ότι τέτοιες προσεγγίσεις προορίζονται να συμπληρώσουν τις καθιερωμένες ιατρικές παρεμβάσεις και όχι να τις αντικαταστήσουν.
Η μελέτη υπογράμμισε επίσης σημαντικές ατομικές διαφορές στο πόσο έντονα η ενεργοποίηση του συστήματος ανταμοιβής επηρέασε τις ανοσολογικές αποκρίσεις. Σύμφωνα με τη Χέντλερ, αυτές οι διαφορές πιθανότατα πηγάζουν από έναν συνδυασμό παράγοντων. «Όλα αυτά θα μπορούσαν να είναιrelevant, γενετικά, ψυχολογικά ή σχετιζόμενα με τον τρόπο ζωής, και σίγουρα η προηγούμενη εμπειρία, η οποία επηρεάζει επίσης την επιγενετική και τη φυσιολογική κατάσταση», δήλωσε στο TPS-IL.
Πέρα από τον εμβολιασμό, τα ευρήματα ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις σε άλλους τομείς της ιατρικής, συμπεριλαμβανομένης της θεραπείας του καρκίνου και των χρονίων ασθενειών. Η Χέντλερ σημείωσε ότι παρόμοιοι μηχανισμοί έχουν ήδη αποδειχθεί σε μελέτες σε ζώα. «Πράγματι, στο ζωικό πρότυπο, αποδείχθηκε ότι επηρεάζει την ανάρρωση από τον καρκίνο και τις λοιμώξεις, αλλά οι αυτοάνοσες διαταραχές θα μπορούσαν επίσης να ωφεληθούν, προς την αντίθετη κατεύθυνση του συστήματος, την καθόδου», είπε.
Η επόμενη φάση της έρευνας θα επικεντρωθεί σε μεγαλύτερους και πιο diverse πληθυσμούς, επιπλέον εμβόλια και άλλες νευρικές οδούς που εμπλέκονται στη ρύθμιση του ανοσοποιητικού. «Το πιο σημαντικό, να αποδείξουμε πρώτα ότι υπάρχει επίδραση στην επούλωση από μια διαταραχή ή στην ανακούφιση των συμπτωμάτων», δήλωσε η Χέντλερ στο TPS-IL.