Του David Israel • 22 Οκτωβρίου 2026

Ιερουσαλήμ, 22 Οκτωβρίου 2026 (TPS-IL) — Μελέτη του Πανεπιστημίου της Χάιφα σε 10.795 αρχαίες ελληνικές επιγραφές διαπίστωσε ότι οι αναφορές σε θρησκευτικά τάματα γίνονταν όλο και πιο συχνές σε διάστημα άνω της μίας χιλιετίας, με έντονες διαφορές μεταξύ περιοχών και μεταξύ πιστών διαφορετικών θεοτήτων.

Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι οι αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι κατέγραφαν τη θρησκευτική τους αφοσίωση ξεκίνησαν αιώνες πριν ο χριστιανισμός κυριαρχήσει στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Οι περιφερειακές διαφορές καταδεικνύουν επίσης τον ρόλο της πολιτισμικής αλληλεπίδρασης στη διαμόρφωση των θρησκευτικών πρακτικών σε όλη την αρχαία Μεσόγειο.

Η έρευνα, με επικεφαλής τον καθηγητή Moshe Blidstein, επικεφαλής του Τμήματος Γενικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Χάιφα, εξέτασε επιγραφές που χρονολογούνται από τον 6ο αιώνα π.Χ. έως τον 7ο αιώνα μ.Χ. Οι επιγραφές αντλήθηκαν από ψηφιακή βάση δεδομένων που περιέχει περισσότερες από 217.000 ελληνικές επιγραφές.

Τον 6ο αιώνα π.Χ., λιγότερο από το 9 τοις εκατό των αναθηματικών επιγραφών ανέφερε τάμα. Μέχρι τον 5ο και τον 6ο αιώνα μ.Χ., όταν οι περισσότερες σωζόμενες επιγραφές ήταν χριστιανικές, το ποσοστό είχε αυξηθεί σε περισσότερο από 60 τοις εκατό.

Σε ολόκληρη την αρχαία Μεσόγειο, παγανιστές, Εβραίοι και Χριστιανοί προσέφεραν δώρα σε θεότητες, συμπεριλαμβανομένων βωμών, λυχναριών και ειδωλίων. Ορισμένες επιγραφές που συνόδευαν αυτές τις προσφορές κατέγραφαν την εκπλήρωση ενός προηγούμενου τάματος, το οποίο ίσως είχε γίνει με αντάλλαγμα την ανάρρωση από ασθένεια, ένα ασφαλές ταξίδι ή την προστασία της οικογένειας. Άλλες εξέφραζαν ευρύτερες ελπίδες για υγεία και ευημερία.

Ο Blidstein υποδηλώνει ότι οι πιστοί έδιναν ολοένα και μεγαλύτερη έμφαση στη σχέση μεταξύ μιας υπόσχεσης και της εκπλήρωσής της. Ωστόσο, οι επιγραφές δεν μπορούν να τεκμηριώσουν εάν οι άνθρωποι έκαναν περισσότερα τάματα με την πάροδο του χρόνου ή απλώς έγιναν πιο επιρρεπείς στο να τα καταγράφουν.

Η πρακτική διέφερε επίσης γεωγραφικά. Οι αναφορές σε τάματα εμφανίζονταν συχνότερα σε επιγραφές από τη Μικρά Ασία, μια περιοχή που περιλαμβάνει μεγάλο μέρος της σύγχρονης Τουρκίας, καθώς και από τη Συρία και τη Γη του Ισραήλ. Ήταν λιγότερο συνηθισμένες σε μεγάλο μέρος της ηπειρωτικής Ελλάδας και των νησιών του Αιγαίου.

Οι περιοχές με υψηλότερα ποσοστά καταγεγραμμένων ταμάτων αποτελούσαν πολιτισμικά σταυροδρόμια όπου οι ελληνικές παραδόσεις αλληλεπιδρούσαν με εκείνες άλλων λαών, συμπεριλαμβανομένων των Εβραίων και των Φοινίκων. Πολλοί άνθρωποι σε αυτές τις κοινότητες υιοθέτησαν τα ελληνικά για τη γραπτή επικοινωνία, παρέχοντας μια κοινή γλώσσα στην οποία μπορούσαν να καταγραφούν οι θρησκευτικές πρακτικές. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι τα τοπικά έθιμα και οι πολιτισμικές ανταλλαγές ενδέχεται να επηρέασαν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι εξέφραζαν την αφοσίωσή τους στις ελληνικές επιγραφές.

Η μελέτη αμφισβητεί την υπόθεση ότι ο χριστιανισμός ξεκίνησε τη στροφή προς τη συχνότερη καταγραφή των θρησκευτικών ταμάτων. Η αύξηση ξεκίνησε πολύ πριν εξαπλωθεί ο χριστιανισμός στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, αν και η επικράτηση των χριστιανικών επιγραφών στους μεταγενέστερους αιώνες καθιστά δύσκολο τον διαχωρισμό των ευρύτερων πολιτισμικών αλλαγών από την επίδραση της νέας θρησκείας.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό με κριτές PLOS ONE.