Του Pesach Benson • 2 Νοεμβρίου 2026
Ιερουσαλήμ, 2 Νοεμβρίου 2026 (TPS-IL) — Ισραηλινοί ερευνητές ανέπτυξαν ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης που μπορεί να ταυτοποιήσει βακτηριακό DNA ακόμη και όταν αυτό προέρχεται από μικροοργανισμούς που απουσιάζουν από τις υπάρχουσες γενετικές βάσεις δεδομένων, βοηθώντας δυνητικά τους επιστήμονες να αποκαλύψουν προηγουμένως κρυμμένες μορφές μικροβιακής ζωής.
Η τεχνολογία αυτή θα μπορούσε να ανοίξει νέους δρόμους για τη μελέτη των μικροοργανισμών του εδάφους, πολλοί από τους οποίους παραμένουν ελάχιστα κατανοητοί. Η ταυτοποίηση αυτών των βακτηρίων θα μπορούσε να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα την υγεία του εδάφους, την ανάπτυξη των φυτών και τον ρόλο που διαδραματίζουν τα μικρόβια στο περιβάλλον.
Με την ονομασία BBERT, το εργαλείο αναγνωρίζει μοτίβα στο βακτηριακό DNA αντί να βασίζεται σε συγκρίσεις με υπάρχουσες γενετικές βάσεις δεδομένων. Μπορεί να ταυτοποιήσει τμήματα μήκους μόλις 100 δομικών στοιχείων DNA, συμπεριλαμβανομένων αλληλουχιών τις οποίες οι συμβατικές μέθοδοι συχνά δεν μπορούν να ταξινομήσουν.
Όταν οι επιστήμονες αναλύουν το DNA του εδάφους, λαμβάνουν εκατομμύρια σύντομα θραύσματα από βακτήρια, μύκητες, φυτά και άλλους οργανισμούς. Η ταυτοποίηση της προέλευσής τους μπορεί να είναι δύσκολη, ιδιαίτερα όταν οι οργανισμοί απουσιάζουν από τις γενετικές βάσεις δεδομένων αναφοράς. Μεγάλο μέρος αυτού του ανεξήγητου γενετικού υλικού είναι γνωστό ως μικροβιακή «σκοτεινή ύλη». Το BBERT αντιμετωπίζει αυτή την πρόκληση χρησιμοποιώντας μια τεχνική τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιείται επίσης στη γλωσσική τεχνολογία. Αντί να μαθαίνει μοτίβα σε προτάσεις, μαθαίνει μοτίβα στο βακτηριακό DNA, επιτρέποντάς του να αναγνωρίζει άγνωστες αλληλουχίες χωρίς να απαιτείται ταύτιση σε μια υπάρχουσα βάση δεδομένων.
Το BBERT αναπτύχθηκε από ερευνητές του Εβραϊκού Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ, του Πανεπιστημίου της Χάιφα και του Ινστιτούτου Volcani, του ερευνητικού βραχίονα του υπουργείου Γεωργίας του Ισραήλ. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό με κριτές *Nucleic Acids Research*.
Της μελέτης ηγήθηκαν ο δρ Amir Erez του Ινστιτούτου Φυσικής Racah του Εβραϊκού Πανεπιστημίου και ο δρ Omri M. Finkel του Τμήματος Επιστημών Φυτών και Περιβάλλοντος του ίδιου ιδρύματος.
Εξερευνώντας τη μικροβιακή σκοτεινή ύλη
Σε δοκιμές, το BBERT διέκρινε το βακτηριακό από το μη βακτηριακό DNA με ακρίβεια περίπου 90%, ξεπερνώντας άλλα εργαλεία βαθιάς μάθησης που αξιολογήθηκαν. Ταυτοποίησε τμήματα που περιέχουν οδηγίες για την παραγωγή πρωτεϊνών με ακρίβεια περίπου 88% και προσδιόρισε τον τρόπο με τον οποίο θα έπρεπε να αναγνωστούν αυτές οι οδηγίες με ακρίβεια περίπου 96%.
Οι ερευνητές δοκίμασαν το εργαλείο σε 1.969 δημόσια διαθέσιμα σύνολα δεδομένων DNA εδάφους. Το BBERT ταυτοποίησε ένα σημαντικό ποσοστό τμημάτων που ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο εργαλείο σύγκρισης δεν ήταν σε θέση να ταξινομήσει.
Η ανάλυση προσέφερε επίσης νέα στοιχεία για τη μικροβιακή σκοτεινή ύλη. Τα μη ταξινομημένα θραύσματα ήταν πιο πιθανό να περιέχουν μη βακτηριακό DNA από ό,τι τα θραύσματα που μπορούσαν να ερμηνεύσουν οι ερευνητές, υποδηλώνοντας ότι το ανεξήγητο υλικό προέρχεται από διάφορες πηγές, όχι μόνο από άγνωστα βακτήρια.
Το BBERT μπορεί επίσης να βοηθήσει τους επιστήμονες να συνθέσουν σύντομα θραύσματα DNA σε μεγαλύτερες αλληλουχίες για την ανακατασκευή βακτηριακών γονιδιωμάτων — των πλήρων συνόλων γενετικών οδηγιών που φέρουν τα βακτήρια. Σε δοκιμές προσομοίωσης, το φιλτράρισμα του DNA μέσω του εργαλείου μείωσε τον μέσο χρόνο ανακατασκευής από περίπου 66 ώρες σε 25 ώρες ανά σύνολο δεδομένων. Οι αλληλουχίες που προέκυψαν περιείχαν λιγότερα σφάλματα και κενά, διατηρώντας παράλληλα περίπου το 96% της γενετικής κάλυψης που επιτυγχανόταν χωρίς φιλτράρισμα.
Δοκιμές που περιλάμβαναν φυμάτια ριζών άγριων ψυχανθών, δομές στις οποίες τα φυτά φιλοξενούν βακτήρια, έδειξαν επίσης βελτιώσεις. Το BBERT μείωσε κατά το ήμισυ τον χρόνο ανακατασκευής και περιόρισε τη μέγιστη χρήση μνήμης υπολογιστή από 188 gigabytes σε 82 gigabytes, μειώνοντας παράλληλα τη μόλυνση σε αρκετά ανακατασκευασμένα γονιδιώματα.
Η τεχνολογία θα μπορούσε τελικά να ωφελήσει τη γεωργία και την περιβαλλοντική έρευνα. Οι επιστήμονες μπορεί να τη χρησιμοποιήσουν για να βρουν μικροοργανισμούς που βοηθούν τα φυτά να απορροφούν θρεπτικά συστατικά, να προστατεύουν τις καλλιέργειες από ασθένειες ή να αντέχουν στην ξηρασία. Θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει τους ερευνητές να μελετήσουν πώς οι μικροβιακές κοινότητες του εδάφους ανταποκρίνονται στη ρύπανση και την κλιματική αλλαγή. Αυτές οι εφαρμογές θα απαιτήσουν περαιτέρω έρευνα και δοκιμές.
Το εργαλείο έχει περιορισμούς. Μπορεί να παραλείψει βακτηριακά θραύσματα, να εκλάβει λανθασμένα άλλο γενετικό υλικό ως βακτηριακό DNA και να δυσκολευτεί να διακρίνει τα βακτήρια από τα αρχαία, μια άλλη σημαντική ομάδα μικροοργανισμών.
Το BBERT μπορεί να εκτελεστεί σε έναν προσωπικό υπολογιστή με κατάλληλη κάρτα γραφικών, καθιστώντας δυνητικά την προηγμένη ανάλυση DNA πιο προσιτή σε μικρότερα εργαστήρια και επιτρέποντας στους ερευνητές να επανεξετάσουν υπάρχουσες συλλογές περιβαλλοντικού DNA για πληροφορίες που οι προηγούμενες μέθοδοι δεν μπορούσαν να ταυτοποιήσουν.




