Του Pesach Benson • 16 Σεπτεμβρίου 2025
Ιερουσαλήμ, 16 Σεπτεμβρίου, 2025 (TPS-IL) — Ισραηλινοί επιστήμονες ανέπτυξαν μια νέα μέθοδο για τη μέτρηση της μνήμης χωρίς να βασίζονται στον λόγο, ανοίγοντας τον δρόμο για την αξιολόγηση της μνήμης σε βρέφη, ασθενείς με σοβαρούς τραυματισμούς του εγκεφάλου και άτομα με προχωρημένη νόσο του Αλτσχάιμερ. Η προσέγγιση χρησιμοποιεί τεχνολογία παρακολούθησης των ματιών για να αποκαλύψει κρυφές αναμνήσεις που τα άτομα μπορεί να μην είναι σε θέση να αρθρώσουν.
Η πρωτοποριακή μελέτη από ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ και στο Ιατρικό Κέντρο Sourasky–Ichilov στο Τελ Αβίβ δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Communications Psychology.
Διεξήχθη από τον Δρ. Flavio Jean Schmidig, τον Daniel Yamin, τον Δρ. Omer Sharon και τον Καθ. Yuval Nir από τη Σχολή Νευροεπιστημών Sagol του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, τη Σχολή Ιατρικών και Επιστημών Υγείας Gray, τη Σχολή Μηχανικής Fleischman και το Ινστιτούτο Εγκεφάλου Sagol στο Νοσοκομείο Ichilov.
«Η μνήμη συνήθως δοκιμάζεται μέσω άμεσων ερωτήσεων, με τα υποκείμενα να αναφέρουν προφορικά εάν θυμούνται ένα συγκεκριμένο γεγονός», δήλωσε ο Schmidig. «Για παράδειγμα, σε ένα υποκείμενο μπορεί να δειχθεί μια εικόνα και να του ζητηθεί να θυμηθεί αν την έχει ξαναδεί. Ωστόσο, αυτού του είδους η δοκιμή δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί σε ζώα, βρέφη, ασθενείς με προχωρημένο Αλτσχάιμερ ή άτομα με τραυματισμούς στο κεφάλι που δεν μπορούν να μιλήσουν. Σε αυτή τη μελέτη, θέλαμε να δοκιμάσουμε τη μνήμη με έναν πιο φυσικό τρόπο, χωρίς να ζητάμε από τους ανθρώπους να θυμούνται».
Για να δοκιμάσουν τη μέθοδο, οι ερευνητές έδειξαν σε 145 υγιείς συμμετέχοντες μια σειρά από κινούμενα βίντεο σχεδιασμένα με ξαφνικά, εκπληκτικά γεγονότα, όπως ένα ποντίκι που πηδά στο καρέ. Οι συμμετέχοντες παρακολούθησαν τα βίντεο δύο φορές ενώ οι κινήσεις των ματιών τους καταγράφονταν. Κατά τη διάρκεια της δεύτερης προβολής, τα υποκείμενα είχαν την τάση να κοιτούν προς το σημείο όπου επρόκειτο να συμβεί το εκπληκτικό γεγονός — μια ασυνείδητη ένδειξη ότι το θυμόντουσαν.
Τα δεδομένα παρακολούθησης των ματιών συγκρίθηκαν στη συνέχεια με τις προφορικές αναφορές των συμμετεχόντων σχετικά με το αν ανακαλούσαν τα γεγονότα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι κινήσεις των ματιών ήταν συχνά ένας πιο ακριβής δείκτης της μνήμης παρά ο λόγος. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι συμμετέχοντες αρνήθηκαν ότι θυμούνται το εκπληκτικό γεγονός, ωστόσο το βλέμμα τους πρόδωσε ότι το θυμόντουσαν.
«Η μελέτη αποδεικνύει ότι η παρακολούθηση των κινήσεων των ματιών μπορεί να αποτελέσει μια εξαιρετική εναλλακτική λύση σε προφορικές ερωτήσεις όπως “Θυμάσαι αυτό;”», δήλωσε ο Yamin. «Σε μια σειρά πειραμάτων, αποδείξαμε ότι η κατεύθυνση του βλέμματος είναι ένας πολύ ευαίσθητος δείκτης της μνήμης. Ακόμη και όταν τα υποκείμενα έλεγαν ότι δεν θυμούνται, η κατεύθυνση του βλέμματος τους έδειχνε ότι θυμόντουσαν. Αυτό σημαίνει ότι μερικές φορές οι άνθρωποι θυμούνται, αλλά δεν μπορούν να πουν ότι θυμούνται. Χρησιμοποιώντας τεχνικές μηχανικής μάθησης τεχνητής νοημοσύνης, είναι δυνατόν να συναχθεί αυτόματα, από μόλις λίγα δευτερόλεπτα παρακολούθησης των ματιών, εάν κάποιος έχει δει ένα βίντεο στο παρελθόν και έχει σχηματίσει μια ανάμνηση αυτού».
Ο Sharon εξήγησε ότι η παρακολούθηση των ματιών μπορεί να συλλάβει λεπτές αποχρώσεις που οι παραδοσιακές δοκιμές δεν μπορούν. «Όταν σε ρωτώ αν θυμίζεσαι, μπορεί να δώσεις οποιαδήποτε από πολλές απαντήσεις: ναι, όχι, δεν είμαι σίγουρος, κ.λπ. Αλλά όταν κοιτάς στα αριστερά του καρέ λόγω μιας αμυδρής μνήμης ότι κάτι πρόκειται να συμβεί εκεί, μπορούν να διακριθούν λεπτότερες αποχρώσεις. Τώρα έχουμε ένα εργαλείο για τον έλεγχο του βαθμού στον οποίο υπάρχει μνήμη. Η νέα μας μέθοδος είναι επίσης πιο φυσική από τα παραδοσιακά τεστ μνήμης».
Πέρα από τα κλινικά πλαίσια, η ομάδα βλέπει ευρύτερες εφαρμογές.
Για τους παιδίατρους, το εργαλείο θα μπορούσε να αποκαλύψει πώς αναπτύσσεται η μνήμη στα βρέφη πολύ πριν μάθουν να μιλούν. Στην αποκατάσταση, οι θεραπευτές θα μπορούσαν να παρακολουθούν την αποκατάσταση της μνήμης σε ασθενείς με εγκεφαλικούς τραυματισμούς ή εγκεφαλικό επεισόδιο. Για τη φροντίδα του Αλτσχάιμερ και της άνοιας, οι γιατροί ενδέχεται να είναι σε θέση να παρακολουθούν την πρόοδο της νόσου και την αποτελεσματικότητα των θεραπειών, ακόμη και όταν οι ασθενείς δεν μπορούν πλέον να επικοινωνήσουν.
Η μέθοδος θα μπορούσε επίσης να υποστηρίξει την έρευνα σε ζώα, προσφέροντας έναν νέο τρόπο μελέτης της γνωστικής λειτουργίας σε είδη που δεν μπορούν να αναφέρουν τι ανακαλούν.
Επειδή η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει σε συνηθισμένες κάμερες, μπορεί μια μέρα να είναι διαθέσιμη ως εργαλείο διάγνωσης χαμηλού κόστος — ή ακόμη και να αποτελέσει τη βάση νέων εφαρμογών που χρησιμοποιούν συνθήματα μνήμης για την εξατομίκευση της μάθησης ή της εκπαίδευσης.