Του Pesach Benson • 19 Οκτωβρίου 2026

Ιερουσαλήμ, 19 Οκτωβρίου 2026 (TPS-IL) — Μια νέα μελέτη υποδεικνύει ότι η παρακολούθηση της ψυχολογικής δυσφορίας διαχρονικά μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο για διαρκές μετατραυματικό στρες μετά την τρομοκρατική επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η έντονη αρχική δυσφορία δεν οδηγεί απαραίτητα σε μακροχρόνιες δυσκολίες, ενώ τα συμπτώματα μπορούν να επιδεινωθούν μήνες αργότερα ακόμη και μεταξύ ατόμων που αρχικά φαίνονται να τα αντιμετωπίζουν καλά.

Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό με κριτές Clinical Psychological Science, εξέτασε τις ψυχολογικές αντιδράσεις μεταξύ 1.035 κατά κύριο λόγο Εβραίων Ισραηλινών ενηλίκων κατά τη διάρκεια έξι μηνών μετά την επίθεση. Επικεφαλής της ήταν η Δρ Dana Katsoty από το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ και το Ιατρικό Κέντρο Irving του Πανεπιστημίου Columbia, μαζί με τον Καθηγητή Ariel Knafo-Noam του Εβραϊκού Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ και τον Καθηγητή Anthony D. Mancini του Πανεπιστημίου Pace.

Οι ερευνητές αξιολόγησαν τους συμμετέχοντες περίπου δύο εβδομάδες μετά την επίθεση, επτά εβδομάδες μετά την επίθεση και ξανά έξι μήνες αργότερα. Εντόπισαν τέσσερα διακριτά μοτίβα ψυχολογικής δυσφορίας.

Περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες (54,5%) ακολούθησαν ένα μοτίβο ανθεκτικότητας, διατηρώντας σχετικά χαμηλά επίπεδα δυσφορίας που μειώθηκαν περαιτέρω με την πάροδο του χρόνου. Ένα άλλο 29,1% βίωσε αρχικά έντονη δυσφορία αλλά βελτιώθηκε σημαντικά. Αντίθετα, το 13,9% βίωσε επίμονα υψηλή δυσφορία, ενώ το 2,5% ανέφερε αρχικά σχετικά ήπια δυσφορία προτού τα συμπτώματά του επιδεινωθούν.

Το κεντρικό εύρημα της μελέτης ήταν ότι αυτά τα μοτίβα βοήθησαν στην πρόβλεψη των συμπτωμάτων διαταραχής μετατραυματικού στρες (PTSD) στους έξι μήνες, ακόμη και αφού οι ερευνητές συνυπολόγισαν τα επίπεδα δυσφορίας των συμμετεχόντων σε εκείνη την αξιολόγηση. Η πορεία της ψυχολογικής αντίδρασης ενός ατόμου παρείχε επομένως πληροφορίες που μια μεμονωμένη μέτρηση θα μπορούσε να παραλείψει.

«Ένα από τα πιο σημαντικά μηνύματα από τα ευρήματά μας είναι ότι η πρώιμη δυσφορία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος βρίσκεται σε πορεία προς μακροχρόνιες ψυχολογικές δυσκολίες», δήλωσε η Katsoty. «Πολλοί άνθρωποι που αρχικά βίωσαν έντονη δυσφορία ανέκαμψαν με την πάροδο του χρόνου. Ταυτόχρονα, μια μεμονωμένη αξιολόγηση δεν μπορεί να εντοπίσει όλους όσοι θα χρειαστούν υποστήριξη».

Γιατί έχει σημασία η παρακολούθηση

Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι οι επαναλαμβανόμενες αξιολογήσεις θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας να διακρίνουν μεταξύ των ατόμων των οποίων τα συμπτώματα βελτιώνονται και εκείνων των οποίων η δυσφορία επιμένει ή εμφανίζεται αργότερα. Ωστόσο, η μελέτη εξέτασε μοτίβα που σχετίζονται με μεταγενέστερα συμπτώματα PTSD αντί να ελέγξει κατά πόσον ο επαναλαμβανόμενος έλεγχος βελτιώνει τη θεραπεία ή την ανάρρωση.

Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης παράγοντες που σχετίζονται με διαφορετικά μοτίβα δυσφορίας. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία συμμετέχοντες και οι άνδρες ήταν πιο πιθανό να ακολουθήσουν το μοτίβο ανθεκτικότητας. Οι συμμετέχοντες που ανέφεραν περισσότερα θετικά συναισθήματα τις εβδομάδες μετά την επίθεση και εκείνοι που έβλεπαν τον κόσμο ως γενικά ασφαλή ήταν επίσης πιο πιθανό να επιδείξουν ανθεκτικότητα.

Η μεγαλύτερη έκθεση σε τραυματικά γεγονότα συσχετίστηκε με χρόνια δυσφορία και με το μοτίβο ανάρρωσης, στο οποίο οι συμμετέχοντες βίωσαν έντονη αρχική δυσφορία πριν βελτιωθούν. Ο τακτικός εθελοντισμός πριν από τον πόλεμο συσχετίστηκε επίσης με καλύτερα αποτελέσματα, αν και αυτή η διαφορά παρατηρήθηκε μεταξύ των ομάδων ανθεκτικότητας και ανάρρωσης.

Τα ευρήματα σχετικά με την ενσυναίσθηση ήταν πιο περίπλοκα. Οι ερευνητές διέκριναν μεταξύ της ενσυναισθητικής δυσφορίας, ή προσωπικής δυσφορίας ως αντίδραση στο βάσανο ενός άλλου ατόμου, και του ενσυναισθητικού ενδιαφέροντος, μιας συναισθηματικής αντίδρασης πιο προσανατολισμένης προς τους άλλους. Και τα δύο συσχετίστηκαν με διαφορές στην ψυχολογική δυσφορία και στα μοτίβα προσαρμογής.

Οι συμμετέχοντες στην ομάδα ανθεκτικότητας ανέφεραν τα χαμηλότερα επίπεδα και των δύο μορφών ενσυναίσθησης. Το ενσυναισθητικό ενδιαφέρον συνδέθηκε επίσης με την παροχή υποστήριξης σε άλλους και τον εθελοντισμό, ενώ η ενσυναισθητική δυσφορία δεν συσχετίστηκε με τις ίδιες συμπεριφορές βοήθειας. Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι το ενδιαφέρον για τους άλλους μπορεί να συνδέεται τόσο με συναισθηματική επιβάρυνση όσο και με κοινωνική συμπεριφορά, αν και η μελέτη δεν μπορεί να θεμελιώσει αιτιώδη σχέση.

Ένα πρόσθετο εύρημα ήταν ότι η λήψη κοινωνικής υποστήριξης και ο εθελοντισμός κατά τη διάρκεια του πολέμου δεν συσχετίστηκαν σημαντικά με τα τέσσερα μοτίβα δυσφορίας. Ο εθελοντισμός πριν από τον πόλεμο, ωστόσο, συνδέθηκε με χαμηλότερη αρχική δυσφορία και μεγαλύτερη πιθανότητα να ακολουθηθεί το μοτίβο ανθεκτικότητας παρά το μοτίβο ανάρρωσης.

Οι ερευνητές υπέδειξαν ότι οι εδραιωμένες συνήθειες εθελοντισμού και οι συνθήκες του εθελοντισμού σε καιρό πολέμου μπορεί να βοηθήσουν στην εξήγηση της διαφοράς. Ωστόσο, τα ευρήματα δεν τεκμηριώνουν ότι ο ίδιος ο εθελοντισμός προκάλεσε καλύτερα ψυχολογικά αποτελέσματα.

Η μελέτη θα μπορούσε να βοηθήσει στην ενημέρωση για το πώς οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας παρακολουθούν άτομα που έχουν πληγεί από μαζικό τραύμα. Οι επαναλαμβανόμενες αξιολογήσεις μπορεί να βοηθήσουν στον εντοπισμό εκείνων των οποίων τα συμπτώματα επιμένουν ή εμφανίζονται μήνες αργότερα, διαχωρίζοντάς τους παράλληλα από άτομα που βιώνουν έντονη αρχική δυσφορία αλλά σταδιακά αναρρώνουν. Απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να διαπιστωθεί εάν αυτή η προσέγγιση βελτιώνει τα θεραπευτικά αποτελέσματα, αλλά τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι μια πρώιμη αξιολόγηση από μόνη της μπορεί να μην παρέχει μια πλήρη εικόνα των πιο μακροπρόθεσμων ψυχολογικών αναγκών ενός ατόμου.