Του Pesach Benson • 29 Οκτωβρίου 2025
Ιερουσαλήμ, 29 Οκτωβρίου, 2025 (TPS-IL) — Τα φιλοδωρήματα δεν παρακινούν για καλύτερη εξυπηρέτηση και συχνά δίνονται περισσότερο από συνήθεια και κοινωνική πίεση παρά από γνήσια εκτίμηση, σύμφωνα με Ισραηλινούς και Αμερικανούς ερευνητές. Μελέτη που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη υπονόησε ότι τα εστιατόρια θα πρέπει να επανεξετάσουν τους μισθούς και τα μπόνους απόδοσης και ότι οι καταναλωτές θα πρέπει να δίνουν φιλοδωρήματα με μεγαλύτερη επιλεκτικότητα.
«Ο “homo economicus”, ο οποίος ενδιαφέρεται μόνο για τον δικό του υλικό πλούτο, δεν έχει κανέναν λόγο να δώσει φιλοδώρημα μόλις παρασχεθεί η υπηρεσία», εξήγησε ο δρ. Ran Snitkovsky από τη Σχολή Διοίκησης Coller στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ. «Προηγουμένως, οι ερευνητές υπέδειξαν ότι τα φιλοδωρήματα διασφαλίζουν καλύτερη εξυπηρέτηση στο μέλλον, αλλά αυτό δεν εξηγεί γιατί τα φιλοδωρήματα δίνονται ακόμη και όταν οι πελάτες είναι απίθανο να συναντήσουν ξανά τον ίδιο πάροχο υπηρεσιών. Για παράδειγμα, ένας οδηγός ταξί στη Νέα Υόρκη μπορεί να μην ξαναδεί ποτέ έναν επιβάτη—και ακόμη κι αν τον έβλεπε, πιθανότατα δεν θα τον θυμόταν».
Ο δρ. Snitkovsky συνέγραψε τη μελέτη με τον καθηγ. Laurens Debo από τη Σχολή Επιχειρήσεων Tuck στο Κολλέγιο Dartmouth. Η εργασία τους, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό με κριτές Management Science, χρησιμοποίησε μαθηματικά μοντέλα και εργαλεία από τη θεωρία παιγνίων και τα οικονομικά της συμπεριφοράς για να διερευνήσει την ψυχολογία πίσω από τα φιλοδωρήματα. Οι ερευνητές εντόπισαν δύο βασικά κίνητρα: τη γνήσια εκτίμηση για την υπηρεσία και τη συμμόρφωση με τους επικρατούντες κανόνες.
«Σε αυτό το μοντέλο τροφοδοτήσαμε τους δύο κύριους λόγους που αναφέρουν οι άνθρωποι για τα φιλοδωρήματα: ο πρώτος είναι η έκφραση ευγνωμοσύνης προς τον πάροχο υπηρεσιών και ο δεύτερος είναι η συμμόρφωση—να κάνεις ό,τι κάνουν όλοι οι υπόλοιποι», δήλωσε ο Snitkovsky. «Ο πρώτος λόγος αντανακλά την προσωπική αποτίμηση της υπηρεσίας ή της αλληλεπίδρασης μεταξύ εξυπηρετούντος και πελάτη. Ο δεύτερος συνδέεται με την κοινωνικήτί αντίληψη και την αλληλεπίδραση με άλλους πελάτες. Με άλλα λόγια, μπορούμε να διακρίνουμε μεταξύ “εκτιμητών” και “συμμορφούμενων”».
Η μελέτη διαπίστωσε ότι τα ποσοστά φιλοδωρημάτων συχνά αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου σε κοινωνίες όπου η κοινωνική πίεση είναι ισχυρή. Οι εκτιμητές—εκείνοι που δίνουν φιλοδώρημα πάνω από τον μέσο όρο για να ανταμείψουν την καλή εξυπηρέτηση—τείνουν να τραβούν τους συμμορφούμενους προς τα πάνω, αυξάνοντας σταδιακά το συνολικό ποσοστό φιλοδωρημάτων. «Αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί τα ποσοστά φιλοδωρημάτων στις ΗΠΑ πριν από μερικές δεκαετίες ήταν γύρω στο 10% και τώρα πλησιάζουν το 20%», δήλωσε ο Snitkovsky. Τα αυξανόμενα ποσοστά φιλοδωρημάτων μπορεί επίσης να αντανακλούν την αυξανόμενη οικονομική ανισότητα, μια υπόθεση που υποστηρίζεται από το μοντέλο τους και προτάθηκε από τον καθηγ. Yoram Margalioth του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ.
Ωστόσο, το φιλοδώρημα είναι ένα αδύναμο κίνητρο για τη βελτίωση της εξυπηρέτησης.
«Εάν ένας σερβιτόρος γνωρίζει ότι οι περισσότεροι πελάτες είναι συμμορφούμενοι, υπάρχει ελάχιστος λόγος να καταβάλει επιπλέον προσπάθεια, δεδομένου ότι ούτως ή άλλως θα δώσουν το σύνηθες φιλοδώρημα», εξήγησε ο Snitkovsky. Σε μια κοινωνία που αποτελείται εξ ολοκλήρου από εκτιμητές, τα φιλοδωρήματα θα επιβράβευαν και θα παρακινούσαν πιο αποτελεσματικά τους σερβιτόρους.
Η μελέτη εξέτασε επίσης το σύστημα της «πίστωσης φιλοδωρήματος» στα περισσότερα πολιτειακά συστήματα των ΗΠΑ, το οποίο επιτρέπει στους εργοδότες να πληρώνουν μισθούς κάτω από τον κατώτατο σε εργαζομένους που λαμβάνουν φιλοδωρήματα και να χρησιμοποιούν τα φιλοδωρήματα για να καλύψουν τη διαφορά. «Βλέπουμε ότι μια υψηλότερη πίστωση φιλοδωρήματος επιτρέπει στις επιχειρήσεις να μειώσουν τις τιμές επειδή βασίζονται περισσότερο στα φιλοδωρήματα για τη χρηματοδότηση της εργασίας», δήλωσε ο Snitkovsky. «Αυτό υποδηλώνει ένα στοιχείο οικονομικής αποδοτικότητας, αλλά η αποδοτικότητα αυτή έρχεται εις βάρος των αποδοχών του μεμονωμένου σερβιτόρου».
Η έρευνα έχει πρακτικές επιπτώσεις. Για τις επιχειρήσεις, υπογραμμίζει τα πιθανά οφέλη εναλλακτικών λύσεων, όπως η αμοιβή βάσει απόδοσης ή οι σταθεροί μισθός με περιστασιακά μπόνους εξυπηρέτησης. Για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, εγείρει ερωτήματα σχετικά με τη δικαιοσύνη των νόμων περί πίστωσης φιλοδωρήματος και προτείνει την αναθεώρηση των πολιτικών κατώτατου μισθού για τους εργαζομένους που λαμβάνουν φιλοδωρήματα. Για τους καταναλωτές, η κατανόηση ότι τα φιλοδωρήματα συχνarán αντικατοπτρίζουν τη συμμόρφωση και όχι τη γνήσια εκτίμηση επιτρέπει πιο επιλεκτικά φιλοδωρήματα και υποστήριξη για δικαιότερες δομές μισθών, ανέφερε η μελέτη.
Ο δρ. Snitkovsky παραδέχεται ότι ο ίδιος προσωπικά αντιπαθεί τα φιλοδωρήματα. «Τα φιλοδωρήματα φέρνουν τους πελάτες σε μια άβολη θέση», λέει. «Μελέτες δείχνουν ότι μπορούν να ενθαρρύνουν τη σεξιστική συμπεριφορά απέναντι σε γυναίκες σερβιτόρους και να εισαγάγουν φυλετικές προκαταλήψεις. Ωστόσο, τα φιλοδωρήματα επιτρέπουν επίσης σε όσους είναι πρόθυμοι να πληρώσουν περισσότερα για την εξυπηρέτηση να την επιδοτήσουν για άλλους. Έχουν κάποια θετικά αποτελέσματα, αλλά τα σύγχρονα εργαλεία, όπως οι διαδικτυακές κριτικές και η εσωτερική παρακολούθηση, προσφέρουν καλύτερους τρόπους αξιολόγησης της εξυπηρέτησης από την εξάρτηση από τα φιλοδωρήματα».